მიხეილ სააკაშვილის უკრაინულ ვოიაჟს ან უფრო სწორად რომ ვთქვათ „ოდისეას“ ერთის შეხედვით არ ჰქონდა შორს გამიზნული შედეგები და ძირითადად მოიცავდა საკუთარ თავში სააკაშვილის პოლიტიკური სცენიდან არ გაქრობის პერსპექტივას და მისი შედარებითი მოდელი შეიძლება იყოს ისევ უკრაინულ პოლიტიკაში მოღვაწე ისტორიული ფიგურა ნესტორ მახნო ანუ „ბატკა მახნო“, ასევე ოდიოზური პიროვნება, მაგრამ მიხეილ სააკაშვილისაგნ რადიკალურად განსხვავებული თვისებების მქონე (მხედველობაშია სააკაშვილის პათალოგიური სილაჩრე, რაც გამოჩნდა კიდევაც ლვოვის საზღვართან მომხდარ სარკინიგზო ინციდენტისას). თუმცა ორივეს ერთი და იგივე შეცდომა მოუვიდათ და ენდნენ თავიან მტრებს – ბატკო მახნო ბოლშევიკებს და მან საბედისწეროდ დაასრულა თავისი პოლიტიკური კარიერა, ხოლო მიხეილ სააკაშვილი კი თავის ფაქტიურ მტერს – იული ტიმოშენკოს, რომელთანაც ურთიერთობები უმაღლეს დონეზე დაეძაბა 2008 წლის აგვისტოს ომის პერიოდში. სწორედ მახნო-ტროცკის გენერალ ვრანგელის წინააღმდეგ ბრძოლის შესახებ 1920 წლის შეთანხმებას წარმოადგენს სააკაშვილი-ტიმოშენკოს ღია შეთანხმება ებრძოლოს საერთო მტერს პეტრე პოროშენკოს, რომელმაც თავის დროზე პოლიტიკური კარიერა გაიკეთა ჯერ ლეონიდ კუჩმას პრეზიდენტობისას და შემდეგ კი ვიქტორ იანუკოვიჩის პირველი პრეზიდენტობისას. ამიტომაც ფორმალურად გამოდის, რომ პეტრე პოროშენკო სააკაშვილი-ტიმოშენკოს დროებითი ტანდემისთვის წარმოადგენს „თეთრგვარდიელ გენერალ ვრანგელს“. ამის ფონზე უკვე ნათლად ჩანს, რომ როგორი შედეგითაც დასრულდა მახნო-ტროცკის ტანდემი, ისეთივე ბედი ეწევა სააკაშვილი-ტიმოშენკოს ტანდემსაც. თუმცაღა ამ დროებითმა კავშირმა ორივე მხარეს საკმაოდ დიდი პოლიტიკური დივიდენდები მოუტანა ორივე მხარეს – სააკაშვილმა შესძლო თავისი მყარი 3%-ინი რეიტინგი უკრაინაში, რაც მან მიიღო ოდესის ადმინისტრაციის ხელმძღვანელობიდან პოროშენკოს მიერ გაგდების შემდეგ მოეპოვებინა, აემაღლებინა (თუმცა არცთუ ისე მნიშვნელოვნად როგორც ამას უფრო სახავენ მისი ადეპტები) და პოპულიზმის გამოყენებით პოროშენკოსთვის ძლიერი დარტყმის მიყენება და საკუთარი ბედის დაცვაც მოახერხა – საქართველოში მისი ექსტრადიციის გაუქმება (რაც ყველაზე მეტად აშინებს სააკაშვილს, რადგანა საქართველო უკრაინა არ არის და მისი ექსტრადიცია, მისივე სტრატეგიული მეგობრების – უგულავა-ბაქრაძე-კეზერაშვილის პოლიტიკური დემარშის გათვალისწინებით, ისევე როგორც სააკაშვილის მიმართ ქართულ საზოგადოების უდიდესი ნაწილის მისდამი სიძულვილის ფონზე იქნებოდა მართლაც კატასტროფა). რაც შეეხება იულია ტიმოშენკოს და მის „ბატკავშინის“ პოლიტიკურ გაერთიანებას  მას გაუჩნდა რეალური შანსი მომავალი წლის საპარლამენტო არჩევნებზე გამოვიდნენ როგორც სერიოზული პოლიტიკური ძალა და ჩანააცვალოს დღესდღეობით პოროშენკოს წინააღმდეგ გაერთიანებული ოლიგარქიული არაფორმალური დაჯგუფება (მედვეჩუკი-ახმეტოვი-კოლომოისკი-სურკასი). ფაქტიურად ტიმოშენკომ სააკაშვილი გამოიყენა როგორც ტარანი-ლოკომიტივი და სააკაშვილის დროებითი ქულების აქაჩვის ფონზე საკუთარი პოლიტიკური გამბიტი ჩაატარა და ისეთივე სქემა გაითამაშა როგორც თავის დროზე გააკეთა ნადეჯდა სავჩენკოს მიმართებაში, როცა სავჩენკო გამოიყენა საკუთარი პოლიტიკური რეაბილიტაციის მიზნით და შემდეგ კი მოისროლა, როგორც არასაჭირო „ნივთი“. ასეთივე კომბინაციას აკეთებს სააკაშვილის მიმართაც. ამ შემთხვევაში მან საკუთარი თავი უკვე მყარად შეიყვანა მომავალი საპარლამენტო „სიაში“ მოსახვედრად, თანაც მომატებული რეიტინგის ფონზე. სააკაშვილმა თავისი პოლიტიკური დე-ჟავიუს ფონზე აქტიური სტარტის გამოისობით, მკვეთრად მოუწია „დამუხრუჭება“ და ისევ თავისი არაპოპულარული რეიტინგის მაჩვენებელზე გასვლა. ეს აშკარაა, რადგანაც დადგემილი 19 სექტემბერს „კიევის მარში“ სრული ფიასკოთი დასრულდა, რადგანაც კიევში სააკაშვილის რეიტინგი ნულია და მისი აფექტური პოპულიზმი მხოლოდ მუშაობს დასავლეთ უკრაინაში, სადაც პოროშენკოს ისედაც რთული ვითარება ჰქონდა, თუნდა ლვოვის მერის იური სადოვიჩის სახით. სააკაშვილმა იმოქმედა როგორც „ლაკმუსის ქაღალდმა“ და უკრაინის პოლიტიკური კულუარებში არსებული სიტუაცია „ვულკანივით ამოაფრქვია“ და ამით შექმნა რეალურად პოლიტიკური კრიზისული სიტუაცია, რომელიც შეიძლება გადაიზარდოს რეალურ კონფრონტაციაში. სააკაშვილმა ასევე დაარღვია ის მყიფე ძალთა და პოლიტიკური ბალანსი, რომელიც კონსუნსუსურ დონეზე არსებობდა მონაწილე პოლიტიკურ ძალებს შორის ურთული გეოპოლიტიკური გამოწვევების გამო და ახლა უკვე ამ ეტაპზე არავითარ კონსენსუსზე არ შეიძლება იყოს საუბარი. როგორც კი სააკაშვილი „ტრიუმფალური სვლით“ შემოიჭრა უკრაინაში დასავლეთიდან, და პირდაპირ შეუტია პოროშენკოს, იმავე დღესვე პოროშენკოს უშუალოდ ბრძანებით კოლომოისკის საფინანსო აქტივებს დაედო ღადაღი და მოხდა მათი გაყინვა. ფაქტიურად სააკაშვილმა მოახდინა პოროსენკოსა და კოლომოისკის შორის ომის გამოცხადების პრეცედენტი და ამით შექმნა პრეცენდეტნი დნეპროპეტროვსკის მხარის „სეპარატიზაციისთვის“, რომელიც ისედაც გამოეთიშა დონბასში მიმდინარე ანტი-ტერორისტულ ოპერაციას და კოლომოისკის მიერ მიღებული გადაწყვეტილების საფუძველზე რეალურად შეაჩერა უკრაინის ბიუჯეტში თანხების გადარიცხვაც კი. და ასეთ მყიფე მდგომარეობაში პოლიტიკური ბალანსი მოშალა საკააშვილმა. მანვე გაურთულა უკრაინას მდგომარეობას საერთაშორისო პოლიტიკურ არენაზე – უნგრეთიდან. სწორედ ურბანთან ფარული გარიგების შედეგად მან განახირციელა თავისი „უკრაინული ვოიაჟი“, რადგანაც უკრაინის მოქალაქეობის კანონიერად გაუქმების შემდეგ, ყველაზე დიდი ხნის განმავლობაში სააკაშვილი იმყოფებოდა უნგრეთში და ამავე დროს საეჭვოდ დამეთხვა სააკაშვილის უნგრეთში ყოფნა ვლადიმერ პუტინის ჩასვლას უნგრეთში და მისი უცნაური მოლაპარაკებები პრემიერ-მინისტრ ურბანთან. როგორც ჩანს უნგრეთიდან მიიღო სააკაშვილმა ის თანხები, რომლებიც მოხმარდა უკრაინაში „ვოიაჟს“ და ამავე დროს, სააკაშვილის საზღვრის გარღვევის მეორე დღესვე დაიძაბა უნგრეთ-უკრაინაის ურთიერთობები უკიდურესად. ისევე როგორც უკრაინას ასევე დაეძაბა ურთიერთობები რუმინეთთან და პოლონეთთაცნაც, მართალია ფორმალურად საბაბია ის კანონი, რომელიც უკვე ძალაში შევიდა ნაციონალური ენის შესახებ, მაგრამ სააკაშვილის ამ „ზურგში ჩარტყმამ“ გამოასკარა უკრაინის სახელმწიფო სუსტი მხარეები და მისმა ისტორიული მოწინააღმდეგეებმა დასავლეთის მხრიდან ამით ისარგებლეს. დასავლეთის საზღვრის ინციდენტმა ცუდი პრეცდენტი შეუქმნა ასევე უკრაინის აშშ-თან ურთიერთობებსაც  და ფაქტიურად შეაჩერა უკვე მიღებული გადაწყვეტილება უკრაინისთვის აშშ-გან ლეტალური და საბრძოლო იარაღის  მიწოდების თაობაზე. ამერიკელებმა თავი შეიკავეს ამ ნაბიჯის მიღებისგან, რადგან თუკი უკრაინა ვერ იცავს თავის სახელმწიფო საზღვრებს, თანაც მშვიდობიან ვითარებაში, საბრძოლო პირობებში უკრაინელებისთვის გადაცემული ამერიკული შეიარაღება თავისუფლად აღმოჩნდება ჯერ დონბასელი სეპარატისტებვის ხელში და შემდეგ კი რუსეთის ხელში. და ამის პრეცენდენტი აშშ-ს უკვე ჰქონდა საქართველოს შემთხვევაში.

დაახლოებით ასე ამგვარად შეიძლება მოკლედ შეფასდეს სააკაშვილის „ვოიაჟის“ როგორც შიდა-პოლიტიკური, ასევე საგარეო-პოლიტიკური შედეგები და მის „დათვური საქმის“ გაწევა უკრაინისთვის.

ვახტანგ მაისაია 

არასამთავრობო ორგანიზაციები, როგორც წესი, იქმნება კერძო პირებისა და ორგანიზაციების მიერ იმისათვის, რომ საზოგადოებისა და ხელისუფლების ყურადღება მიეპყროს იმ სოციალურ-ეკონომიკურ თუ პოლიტიკურ პრობლემებს, რომლებსაც მათი აზრით, სათანადო ყურადღება არ ენიჭება ოფიციალურის სტრუქტურების მიერ, ან რომელთა თაობაზე გადაწყვეტილებების მიღება გვიანდება, რეაგირება კი არ არის ადექვატური. არიან არასამთავრობო საერთაშორისო ორგანიზაციები, რომლებიც უკვე ათეული წლები საქმიანობენ გლობალური მასშტაბით და რომელთა ავტორიტეტისა და სოციალურ-ეკონომიკურ და პოლიტიკურ პროცესებზე გავლენის გამო მათ დასკვნებსა თუ შეფასებებში მოხვედრილ სტრუქტურებზე თუ გარკვეული საქმიანობით დაკავებული პირებისადმი გამოტანილი ვერდიქტი, როგორც წესი, ეროვნული ხელისუფლების  მიერ არა მხოლოდ მხედველობაში მიიღება, არამედ გათვალისწინებასაც  ექვემდებარება. ასეთი ორგანიზაციებია, მაგალითად, „ექიმები საზღვრების გარეშე“, გრინპისი, საერთაშორისო ამნისტია, რეპორტიორები საზღვრების გარეშე, ჰელსინკის ჯგუფი, ჰუმან რაითს ვოთჩი,   რომის კლუბი და სხვ.

საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაციების არსებობისა და ფუნქციონირების პარალელურად, არსებობენ ადგილობრივი, „ქვეყნისმიერი მასშტაბის“ არასამთავრობო ორგანიზაციები, რომლებმაც  გარდამავალი ტიპის სახელმწიფოებში უაღრესად  საინტერესო და წინააღმდეგობრივი გზა განვლეს. ასეთი არასამთავრობო ორგანიზაციები საქართველოში ლეგალურად[1] 1980-იანი წლების ბოლოს წარმოიშვნენ როგორც საზოგადოებრივი ორგანიზაციები, თუმცა მალევე მოხდა (განსაკუთრებით, 1989 წლის 9 აპრილის შემდეგ) მათი სწრაფი ფრაგმენტაცია სხვადასხვა თემატიკის, პროგრამის, მიზნის, ინტერესთა სფეროსა თუ სუბიექტთა პროფილის მიხედვით. საქართველოს დამოუკიდებლობის მოპოვებისა და სახელმწიფოებრივი ინსტიტუტების ფორმირების პარალელურად ხდებოდა არასამთავრობო ორგანიზაციების სწრაფი რაოდენობრივი ზრდა. მათ თავის დროზე დიდი როლი შეასრულეს ავტორიტარული, არასაბაზრო პრინციპებზე დამყარებული საზოგადოების დემოკრატიულ, პლიურალისტური შეხედულებებისა და საქმიანობის მქონე საბაზრო ეკონომიკის მქონე საზოგადოებად ტრანსფორმირებაში.

ამასთან, სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენის მეოთხედ საუკუნეზე მეტი დროის მანძილზე გამოვლინდა რიგი თავისებურებები, რომელთა აღნიშვნა აუცილებელია თანამედროვე პირობებში არასამთავრობო ორგანიზაციების როლისა და მნიშვნელობის დასახასიათებლად.

თანამედროვე სახელმწიფოს მდგრადობისა და განვითარების პარადიგმა, როგორც წესი,  ოთხი ძირითადი კომპონენტისაგან შედგება: 1. ხელისუფლება; 2. ბიზნესი; 3. სამუშაო ძალა; 4. მეცნიერება. გარდამავალი ტიპის სახელმწიფოში, როგორიც საქართველოა, მეცნიერების საზოგადოებრივ-ინსტიტუციური როლი და ფუნქციები ძალიან მოკლე ვადებში  დიდწილად არასამთავრობო ორგანიზაციებმა ჩაანაცვლეს. თუ მანამდე „ჭეშმარიტების ბოლო ინსტანცია“, როგორც წესი, მეცნიერება იყო – მას ეკითხებოდნენ რჩევებს, რეკომენდაციებს, ექსპერტულ შეფასებებს, დამოუკიდებელი საქართველოს პოლიტიკურ რეალობაში თითქმის უაპელაციოდ ჭეშმარიტების ბოლო ინსტანციად არასამთავრობოების აზრის დომინირება გახდა. ამ ასპექტით, თავისი გავლენის, საზოგადოებრივ ცხოვრებაში ჩართულობის და სოციალურ-პოლიტიკურ პროცესებზე ზემოქმედების მცდელობის ინტენსივობითა და „შედეგიანობის“ თვალსაზრისით, არასამთავრობო ორგანიზაციები შეიძლება თავისუფლად მოვიხსენიოთ როგორც „მეხუთე ხელისუფლება“ - რიგითობით საკანონმდებლო, აღმასრულებელი, სასამართლო ხელისუფლებებისა და მედია-საშუალებების შემდეგ.

შედარებისათვის: განვითარებული საბაზრო ეკონომიკის ქვეყნებში არასამთავრობო ორგანიზაციებს საერთოდ არ შეუვიწროებიათ მეცნიერება და ამ უკანასკნელის როლი ისევე დიდი, მყარი და პრესტიჟულია, როგორც ათეული წლების წინ.

კიდევ ერთი განსხვავება გარდამავალი ქვეყნების არასამთავრობო ორგანიზაციებისა  განვითარებული ეკონომიკის არასამთავრობო ორგანიზაციებისაგან. – იმის გათვალისწინებით, რომ ამ ქვეყნებს ხანგრძლივი პოლიტიკური ცხოვრებისა და ბრძოლის დიდი გამოცდილება ჰქონდათ, იქ პარტიები, როგორც წესი, თავად ქმნიდდნენ  საკუთარ ინსტიტუტებსა და მათთან აფილირებულ არასამთავრობო ორგანიზაციებს. საქართველოში, ფაქტობრივად, საპირისპირო პროცესს ჰქონდა ადგილი: ესა თუ ის არასამთავრობო ორგანიზაცია დროთა განმავლობაში ქმნიდა ახალი პოლიტიკური გაერთიანების (მოძრაობის, პარტიის…) ბირთვს და აძლევდა მას „საგზურს ცხოვრებაში“. ამის კლასიკური მაგალითია 1996 წელს შექმნილი თავისუფლების ინსტიტუტი, რომელმაც დიდი როლი შეასრულა „ერთიანი ნაციონალური მოძრაობის“ ჯერ იდეოლოგიურ, შემდეგ კი ორგანიზაციულ ფორმირებაში, ბოლოს კი, 2003 წელს – ძალაუფლების ხელში აღებაში.

საქართველოში არასამთავრობო ორგანიზაციების რაოდენობა, სხვადასხვა წყაროებით, მერყეობს 300-დან 3000-მდე, ხოლო წლიური ბიუჯეტის ზუსტი ციფრის დასახელება, იმის გამო, რომ ბევრი მათგანის სახსრების წარმომავლობა ღია წესით არ იძებნება, შეუძლებელია. სხვადასხვა წყაროებით, საქართველოში მოქმედი არასამთავრობო ორგანიზაციების წლიური ჯამური ბიუჯეტი მერყეობს 20-დან 150 მილიონ აშშ დოლარამდე[2]. ეს თანხა ისეთი მცირე მასშტაბების მქონე ქვეყნისათვის, როგორიც საქართველოა, საკმაოდ სოლიდურია, ხოლო მისი ზედა ნიშნული ფაქტობრივად შედარებადია რუსეთის მიერ სოხუმისა და ცხინვალის „სახელმწიფოებრივი ბიუჯეტების“ შესავსებად გამოყოფილი სახსრებისა.

არასამთავრობო ორგანიზაციების წევრები მიეკუთვნებიან მაღალანაზღაურებად პირთა კატეგორიას. მათი საშუალო თვიური შემოსავლები, როგორც წესი, აღემატებიან ეროვნულ მეურნეობაში დასაქმებულთა საშუალო ხელფასებს დაახლოებით 2.5-4.0-ჯერ და მეტად. აღნიშნულ თანხაში არ შედის ის სამივლინებო ხარჯები და შესაბამისი დღიური ანაზღაურება, რომლებიც უკავშირდება არასამთავრობო ორგანიზაციების წევრთა მიერ ცალკეული კვლევების და ინტერვიუების ორგანიზებას.

ზემოხსენებული მაგალითი იმის თაობაზე, რომ აკადემიური სფეროს წარმომადგენლები, ზოგადად, მეცნიერების სოციალური ფუნქცია დიდწილად არასამთავრობო ორგანიზაციებმა ჩაანაცვლა, იქიდანაც ჩანს, რომ ეროვნულ მეურნეობაში დასაქმებულთა საშუალო ხელფასთან შედარებით თუკი სამეცნიერო-პედაგოგიური საქმიანობით დაკავებული პირების ხელფასი შეადგენს დაახლოებით 130 პროცენტს, საფინანსო შუამავლობის სფეროში დასაქმებულებისა, შესაბამისად, 190 პროცენტს, არასამთავრობო ორგანიზაციებში დასაქმებულებისა – 250-400 პროცენტს აღემატება.

ქვემოთ არასამთავრობო ორგანიზაციის მიზნის, საქმიანობისა და პოტენციალის  წარმოსაჩენად ნიმუშის სახით მოტანილია ინფორმაცია  ,ეკონომიკური პოლიტიკის ექსპერტთა ცენტრი“-ის შესახებ.

ეკონომიკური პოლიტიკის კვლევითი ცენტრი (EPRC) 2002 წელს დაარსდა და მიზნად ისახავს, მისი დებულების მიხედვით,  საქართველოში ეკონომიკური კვლევის თანამედროვე მეთოდების დანერგვას და აქტიურ მონაწილეობას ქვეყნის ეკონომიკური პოლიტიკის განმსაზღვრელი გადაწყვეტილებების მიღებაში. ცენტრს აქვს ამბიცია, შეისწავლოს გარდამავალი ეკონომიკის ყველა საკითხი (?) და გახდეს საერთაშორისო სტანდარტების პირველი ქართული ანალიტიკური ცენტრი (?), რომელიც ხელს შეუწყობს ეკონომიკური აზროვნების განვითარებას და ანალიტიკური და რიცხობრივი მეთოდების დანერგვას რეგიონის ეკონომიკური და სოციალური პრობლემების გადაჭრაში. გამოყენებითი კვლევის ძირითად მიმართულებებად განსაზღვრული აქვთ საგადასახადო პოლიტიკა, საგარეო ვაჭრობა, ფულად–საკრედიტო პოლიტიკა, ფინანსური ბაზრები და ინსტიტუტები და საინვესტიციო გარემო… ცენტრის მიზანია, ერთი მხრივ,  სადამკვირვებლო ფუნქციის შესრულება ხელისუფლების მიერ აღებული პოლიტიკურ-ეკონომიკური ვალდებულებების რეალიზაციის მონიტორინგისთვის, მეორეს მხრივ კი – თანამედროვე ეკონომიკური აზროვნების ჩამოყალიბება ქართულ საზოგადოებაში.

ცენტრი არ მალავს თავის სამომავლო სტრატეგიას. – ის გეგმავს სადამკვირვებლო ფუნქციის გაფართოებას, პოლიტიკის შემუშავების პროცესის და მნიშვნელოვანი პოლიტიკური ვალდებულებების განსახორციელებლად. ცენტრი კონცენტრირებული იქნება  მჭიდრო თანამშრომლობის დამყარებაზე მთავრობასთან, რათა ზეგავლენა მოახდინოს პროცესზე საკითხების ლობირების გზით. ცენტრი პირდაპირ აფრთხილებს (თუ აშანტაჟებს) მთავრობას, აცხადებს რა, რომ „საჭიროების შემთხვევაში, თუ თანამშრომლობითი მიდგომა არ გამოიღებს სასურველ შედეგს, ანალიტიკური ცენტრი მიმართავს კონკურენტული მიდგომის გზას, მათ შორის კარგად ნაცად საზოგადო მხილების ტაქტიკას ძირითადი მედია საშუალებებით“.

ხატოვნად რომ ვთქვათ, ცენტრი ცდილობს დირექტიულ დონეზე ესაუბროს ხელისუფლებას და თითქმის ღია წესით, გარკვეული დემარშებითაც ემუქრება.

ცენტრის  ასეთ ამბიციებს გარკვეული საფუძველი ნამდვილად აქვს, თუ გავითვალისწინებთ მის ბიუჯეტს და სპონსორთა სიას.

ცენტრის ბოლო ორი წლის დაფინანსება დაახლოებით 432 ათასი აშშ დოლარია, მათ შორის აშშ საელჩოს მიერ – დაახლოებით 130 ათასი აშშ დოლარი. მის დონორთა სია საკმაოდ შთამბეჭდავია: აშშ და ბრიტანეთის საელჩოები, სტენფორდის უნივერსიტეტი,  ფონდი ღია საზოგადოება-საქართველო, ვესტმინსტერის ფონდი განვითარებისათვის, აშშ განვითარების სააგენტო, კონრად ადენაუერის ფონდი, აღმოსავლეთ-დასავლეთის მართვის ინსტიტუტი, სამოქალაქო განვითარების სააგენტო, ავსტრიის განვითარების სააგენტო,  ესტონეთის საგარეო საქმეთა სამინისტრო… სპონსორთა შორის არიან ქართული ორგანიზაციებიც: ლიბერთი ბანკი, ილიას უნივერსიტეტი და საქართველოს ფერმერთა ასოციაცია.[3]

დაახლოებით ასეთივე ამბიციები, სპონსორები და მეტ-ნაკლები მასშტაბის ფინანსური მხარდაჭერა აქვთ „საერთაშორისო გამჭვირვალობა – საქართველოს“ და არაერთ სხვა არასამთავრობო ორგანიზაციასაც.   

თავის დროზე, არასამთავრობო ორგანიზაციებმა, როგორც უკვე ითქვა ზემოთ,  დიდი როლი შეასრულეს ქვეყნაში ტოტალიტარულ სისტემისა და აზროვნების დაძლევაში, პლიურალისტური აზროვნებისა და დემოკრატიის საფუძვლების ფორმირებაში. მაგრამ როგორც ზღაპრულ „ზოლუშკას“ ნადიმზე ყოფნის გახანგრძლივება (ღამის 12 საათის შემდეგ) ამ პირმშვენიერი გოგონას კვახად აქცევს, ისე არასამთავრობო ორგანიზაციების ნაწილმა, მიისაკუთრა რა თვითნებურად ჭეშმარიტების ბოლო ინსტანციის სტატუსი, თავად იქცნენ განსხვავებული აზრის გამოხატვის მოწინააღმდეგე ავტორიტარულ ინსტიტუტებად.

ამის მკაფიო მაგალითია არასამთავრობო ორგანიზაციების ერთი ნაწილის[4] მკაცრად უარყოფითი დამოკიდებულება ამჟამად მოქმედი კონსტიტუციის 94 მუხლიდან (კონსტიტუციის პროექტში იგი 67-ე მუხლად იყო გადატანილი) იმ დებულების ამოღებისადმი, რომელიც მთავრობის მიერ საერთო-სახელმწიფოებრივი გადასახადის ახალი სახის შემოღების (გარდა აქციზისა) ან არსებული განაკვეთის ზედა ზღვრის გაზრდის შემთხვევაში რეფერენდუმის ჩატარებას ითვალისწინებს.

არასამთავრობოების ამ  ჯგუფის მიერ ხელისუფლების მიმართ კატეგორიულად იყო დასმული საკითხი კონსტიტუციაში დასახელებული მუხლის შენარჩუნების თაობაზე. მათი აზრით, „მოქალაქეებს უნდა შეუნარჩუნდეთ არსებული უფლება – მიიღონ გადაწყვეტილება გადასახადის ახალი სახის შემოღებისა თუ ზედა ზღვრის გაზრდის შესახებ, და შესაბამისად უნდა გამოირიცხოს მთავრობის მიერ ამ საკითხზე გადაწყვეტილების ერთპიროვნულად მიღების შესაძლებლობა.

გარდა ამისა, აღნიშნული ჩანაწერის ამოღება ცალსახად ნეგატიურად უნდა შეფასდეს ქვეყნის საინვესტიციო მიმზიდველობისა და ბიზნეს გარემოს განჭვრეტადობის კუთხით. მიგვაჩნია, რომ ქვეყნის ეკონომიკური ზრდის, მიმზიდველი ბიზნეს გარემოს შენარჩუნებისა და განვითარებისთვის უაღრესად მნიშვნელოვანია ამ ჩანაწერის შენარჩუნება საქართველოს კონსტიტუციაში“.

აქ საერთოდ რომ არ ვახსენოთ ის კონკრეტული პოლიტიკური ვითარება, რომლის დროსაც შევიდა ძალაში კონსტიტუციის ხსენებული მუხლი და ორგანული კანონი „ეკონომიკური თავისუფლების შესახებ“ (2011 წ.), აგრეთვე მათი აშკარად პოპულისტური შინაარსი,  კონსტიტუციიდან აღნიშნული მუხლის ამოღებას მხარს უჭერდნენ საქართველოში საერთაშორისო სავალუტო ფონდის წარმომადგენელი ფრანსუა პეშო[5], ვენეციის კომისია და „ქართული ოცნების“ შიგნით ფორმირებული სოციალ-დემოკრატების ფრაქცია.

კონსტიტუციური ჩანაწერის პოპულისტური ფორმა დასტურდება სტატისტიკური მონაცემებითაც. ასე მაგალითად, 2006-2008 წლებში, როდესაც ჯერ კიდევ არ იყო მიღებული კონსტიტუციის შესაბამისი ჩანაწერი და მისი შესატყვისი საქართველოს ორგანული კანონი „ეკონომიკური თავისუფლების შესახებ“, პირდაპირი უცხოური ინვესტიციების თანაფარდობა მშპ-სთან შეადგენდა საშუალოდ 15.5 პროცენტს, ხოლო 2013 წლიდან ძალაში შესვლის შემდეგ – იგი მხოლოდ 12 პროცენტს შეადგენს.

მიუხედავად ასეთი ავტორიტეტული საერთაშორისო ორგანიზაციების წარმომადგენლების ცალსახა უარყოფითი დამოკიდებულებისა,  ხელისუფლებამ ვერ გაბედა არასამთავრობო ორგანიზაციების ნების უარყოფა და მხოლოდ „კომპრომისული“ ნაბიჯი გაბედა: კონსტიტუციის ახალ რედაქციაში გარდამავალ დებულებაში დატოვა ჩანაწერი გადასახადებისა და საყოველთაო რეფერენდუმის დაკავშირების თაობაზე. კერძოდ, მისი  ამოქმედებიდან 12 წლის განმავლობაში საერთო-სახელმწიფოებრივი გადასახადის ახალი სახის შემოღება, გარდა აქციზისა, ან საერთო-სახელმწიფოებრივი გადასახადის სახის მიხედვით არსებული განაკვეთის ზედა ზღვრის გაზრდა შესაძლებელია მხოლოდ რეფერენდუმის გზით.

მოტანილი მაგალითი კარგად წარმოაჩენს არასამთავრობო ორგანიზაციების გავლენას საქართველოში მიმდინარე სოციალურ-ეკონომიკურ და პოლიტიკურ პროცესებზე, როლზე პოლიტიკური გადაწყვეტილების მირების პროცესზე.

აღნიშნულის, აგრეთვე იმის გათვალისწინებით, რომ არასამთავრობო ორგანიზაციების აბსოლუტური უმრავლესობა დაფინანსების მნიშვნელოვან  წყაროდ უცხოურ დახმარებას იყენებს, ალბათ უკვე სახელმწიფომ უნდა იზრუნოს, რომ არსებობდეს ისეთი ბარიერი, რომელიც მნიშვნელოვანწილად შეამცირებს „არასამთავრობოების“ „ანტისამთავრობოებად“ ტრანსფორმაციის პროცესს. მან, წესით, უნდა იფიქროს, ერთი მხრივ, იმ მონიტორინგის ფორმაზე, რომლითაც არასამთავრობო ორგანიზაციების საქმიანობა ქართული სახელმწიფოსა და საზოგადოების გრძელვადიან და ფუნდამენტურ ინტერესებთან შესაბამისობაში  იქნება მოყვანილი, მეორე მხრივ კი შემუშავდება ეკონომიკური პრეფერენციები იმ არასამთავრობოების მიმართ  (როგორც იურიდიული პირის – თავად ორგანიზაციის, ისე მისი თანამშრომლების – ფიზიკური პირების მიმართაც), რომლებიც არ ღებულობენ საზღვარგარეთულ გრანტებს, დაფინანსებას, ხოლო მათი საქართველოს მასშტაბით არსებული სპონსორების ფინანსურ შემოსავლებში უცხოური წყაროებიდან მიღებული დახმარებები (გრანტები, შემოწირულობები, etc.) არ აღემატება 10 პროცენტს.

წინააღმდეგ შემთხვევაში საკმაოდ მაღალი ალბათობით, არასამთავრობო ორგანიზაციებს, როგორც „მეხუთე“ ადგილზე მყოფ ხელისუფლებას, სულ მალე უფრო მაღალ, არაფორმალურ „საპრიზო ადგილზე“  ვიხილავთ გასულს.

იოსებ არჩვაძე

[2] ზოგიერთი ექსპერტის მიერ სახელდება ჯერადად უფრო მაღალი მაჩვენებელიც (100-300 მლნ. აშშ დოლარი).

[3] იხ. წყარო: http://eprc.ge/index.php?a=main&pid=155&lang=geo

[4] საერთაშორისო გამჭვირვალობა – საქართველო (TI Georgia); ეკონომიკური პოლიტიკის კვლევის ცენტრი (EPRC); საქართველოს დემოკრატიული ინიციატივა (GDI); სამართლიანი არჩევნების და დემოკრატიის საერთაშორისო საზოგადოება (ISFED); საზოგადოება და ბანკები ევროპა საქართველოსთვის; Policy and Management Consulting Group; ISET-ის კვლევითი ინსტიტუტი; საქართველოს ატლანტიკური საბჭო.

[5] საერთაშორისო სავალუტო ფონდის მუდმივმოქმედი წარმომადგენელი ფრანსუა პეშო: „ჩვენ ვხედავთ მეტ მოქნილობას და სარგებელს, არა იმაში რომ გადასახადების ზრდის შესაძლებლობა იყოს, არამედ, იმაში რომ შესაძლებელი იყოს შეიცვალოს გადასახადების სტრუქტურა.

გადასახადები, შესაძლოა, დროთა განმავლობაში შეიცვალოს, ეკონომიკის სტრუქტურიდან გამომდინარე. ამიტომ გადასახადების შეცვლის შესაძლებლობა მეტად სასარგებლო და მოსახერხებელი იქნებოდა“.

„იმის გასაგებვად თუ ვინ არის თქვენი ბატონი, ჯერ ის გაარკვიეთ ვისი კრიტიკის უფლება არ გაქვთ.“ – ვოლტერი.

დღევანდელი საქართველოს ყველაზ მნიშვნელოვანი პრობლემებზე რომ გავამახვილოთ ყურადღება, შეგვიძლია რამდენიმე ყველაზე მნიშვნელოვანი მათგანი გამოვყოთ:

1. ტერიტორიული მთლიანობა
2. მზარდი ეკონომიკური და სოციალური უთანასწორობა
3. ქვეყნის დეპოპულაცია და დემოგრაფიული რეგრესი
4. უმუშევრობა
5. რეგიონალური განვითარება

აღნიშნული საკითხები მიაჩნია ძირითად პრობლემებად ასევე საქართველოს მოსახლეობას, რაც სხვადასხვა საზაგადოებრივი აზრის კვლევის შედეგადაც დასტურდება.[1] ბოლოს ჩატარებული მსგავსი გამოკითხვის შედეგად რესპოდენტების უმრავლესობის აზრით ქვეყნის ძირითადი პრობლემებია: უმუშევრობა (47%), ეკონომიკური კრიზისი (24%) და ტერიტორიული მთლიანობა (9%).

შეუარაღებელი თვალითაც კი ჩანს, რომ დასავლური არასამთავრობო ორგანიზაციების მიერ საქართველოში გაცემული გრანტები არ მოდის თანხვედრაში ქვაყანაში არსებულ ძირითად პრობლემებთან. ძითიდადი მიმართულებები, რასაც დასავლური არასამთავრობო ორგანიზაციების უმრავლესობა აფინანსებს საქართველოში არის: გენდერული პოლიტიკა, ნარკოპოლიტიკის ლიბერალიზაცია, ევროინტეგრაცია, ნატო და საქართველო, ‘’რუსული პროპაგანდის’’ წინააღმდეგ ბრძოლა,   სექსუალური უმცირესობების უფლებები, მედიის მხარდაჭერა, დემოკრატიის მხარდაჭერა.

მაგალითად საქართველოში მოქმედი ერთ-ერთი ყველაზე მსხვილი დასავლური არასამრთავრობო ორგნაზაცია, ‘’ფონდი ღია საზოგადოება საქართველო’’ გრანტებს შემდეგი მიმართულებებით გასცემს:  მედიის მხარდაჭერა, ადგილობრივი დემორკატიის განვითარება,  გენდერული პოლიტიკა, ევროინტეგრაცია და ა.შ. ამისთვის საკმარისია მათ ვებ-გვერდზე შევიდეთ და თავად დავრწმუნდეთ ამაში.[2] ანალოგიური სიტუაციაა მაგალითად დასავლური საერთაშორისო ორგანიზაცია ‘’საერთაშორისო გამჭვირვალობის“ მაგალითზე’.  ბოლო რამდენიმე წლის განმავლობაში მათ საერთო ჯამში რამდენიმე ასეულ ათას ამერიკულ დოლარზე მეტი ოდენობის შემოწირულობები მიიღეს, თუმცაღა მათ საქმიანობის სფეროც და განხორციელებული პროექტებიც არ მოდის თანხვედრაში საქართველოს წინაშე მდგარ უმთავრეს პრობლემებთან.  (დემოკრატია და მედიის მხარდაჭერა).

უფრო მეტიც, შეგვიძლია თამამად დავასკვნათ რომ მათ მიერ გაკეთებული განცხადებები ხშირ შემთხვევაში ანტისახელმწიფოებრივი ხასიათისაა, რაც ბიზნესის ინტერესების ლობირებით გამოიხატება. მაგალითად ‘’საერთაშორისო გამჭვირვალობა’’ იყო ერთ-ერთ იმ არასამთავრობო ორგანიზაციათაგანი, რომელიც კონსტიტუციაში 94-ე მუხლის დარჩენის მომხრეა. შეგახსენებთ რომ ამ, 94-ე მუხლის თანახმად, რა შესწორებაც სააკაშვილის დროს შევიდა კონსტიტუციაში სახელემწიფოს წართმეული აქვს დამოუკიდებელი ფისკალური პოლიტიკის წარმაღთვის საშუალება. ანუ შეუძლებელია ახალი გადასახადების შემოღება, არსებული გადახასადების ტარიფების გაზრდა, ან სულაც პროგრესული საგადასახადო სისტემის დანერგვა. ‘’საერთაშორისო გამჭვირვალობა“ ასევე იმ კონსტიტუციაში შესატანი იმ ცვლილების წინააღმდეგი იყო, რომლის თანახმადაც მიწა უცხო ქვეყნის მოქალაქეებზი არ უნდა გაიყიდოს.

მეტისმეტად საინტერესო ფენომენია კიდევ ერთი არასამთავრობო ორგანიზაცია ‘’მედიის განვითარების ფონდი’’ და მისი შვილობილი ორგანიზაცია ‘’მითების დეტექტორი’’. ($49,980 2017 წელს USAID-ის გრანტი)

როგორც დონ-კიხოტი ებრძოდა ქარის წისქვილებს,  ასევე ეს ორი ორგანიზაცია ებრძვის ‘’წარმოსახვით რუსულ პროპაგანდას’’ ყველაფერში. უფრო მეტიც, ისინი ვრცელ კვლევებსაც კი აქვეყნებენ და ნებისმიერ ევროსკეპტიკურად განწყობილ პორტალს და გამოცემას (რომელთა რაოდენობაც სულ თითზე შეიძლება ჩამოვთავლოთ) ‘’რუსული პროპაგანდის’’, ‘’კრემლისტური მედიის’’ იარლიყს აკერებენ და ცდილობენ მათ მარგინალიზაციას და დისკრედიტაციას.  ეს ორი ორგანიზაცია (‘’მედიის განვითარების ფონდი’’, ‘’მითების დეტექტორი’’ ხშირ შემთხვევაში ცილისმწამებლურ, ინფორმაციას ავრელებს სხვა პორტალებზე, როდესაც მათ ‘’რუსული პროპაგანდის’’ გავრცელებაში ადანაშულებს. სხვადასხვა ტელეეთერის მეშვეობითა ამ ორგანიზაციის წევრებს თუ დავუჯერებთ ყველაზე სერიზული პრობლემა, რაც დღესდღეობით საქართველოში გვაქვს ‘’რუსული პროპაგანდა’’ ყოფილა. ამაზე უნებლიედ აშშ-ის პირველი თავდაცვის მინისტრი, პენტაგონის დამაარსებელი ჯეიმს ფორესტოლი მახსენდება, რომელიც რუსოფობიით იყო დაავედებული და სულ რუსები ელანდებოდა. საქმე იქამდე მივიდა, რომ ის ფსიქიატრიულში დააწვინეს, სადაც სიცოცხლე თვითმკვლელობით დაასრულა.

გრანტების ერთ-ერთი ყველაზე მსხვილი გამცემია ასევე USAID.  USAID-ის 2017 წელს გაცემული მიმდინარე გრანტების სია თუ გადავავლებთ თვალს შევამჩნევთ რომ ძირითადად ‘’ანდიდასვლური პროპაგანდის’’ წინააღმდეგ მიმართულ პროექტებს და საქართველოს ევროინტეგრაციის თემებს აფინანსებენ.[3] მაგალითად სრული წარმოდგენა რომ შეგვექმნას USAID-ის საქმიანობაზე საკმარისია მათ მიერ გაცემული გრანტების აღწერილობას გადავხედოთ:

• „საერთაშორისო გამჭვირვალობა–საქართველო“ „კოალიცია ევროატლანტიკური საქართველოს“ 20-მდე არასამთავრობო ორგანიზაციასთან ერთად საქართველოს რეგიონებში ფართომასშტაბიან საინფორმაციო კამპანიას ჩაატარებს ლოზუნგით „ძალა ერთობაშია, ძალა ევროპაშია“ $49,600.
• „მედიის განვითარების ფონდი“ თავის ვებგვერდზე  www.eurocommunicator.ge განათავსებს სტატიებს ანტიდასავლური მითების საპასუხოდ („მითების დეტქეტორი“-ს სერია).  მოსახლეობაში მედიაწიგნიერების დონის ამაღლებისა და ანტიდასავლური მითების გაქარწყლების მიზნით,  ტელეკომპანია პირველი მოამზადებს ყოველკვირეულ ტელესიუჟეტებს და ინტერვიუებს „მედიის განვითარების ფონდის“ მკვლევარების მონაწილეობით.  $49,980.
• „ინტეგრაცია – გზა ნატოსა და ევროკავშირისკენ“ პროექტი “მითი თუ რეალობა?”. პროექტის ფარგლებში ჩაატარდება საინფორმაციო კამპანია ანტიდასავლური მითების გასაქარწყლებლად. კერძოდ, რუსთავი 2-ის გადაცემა “სხვა შუადღის” ეთერში ორ კვირაში ერთხელ გავა ტელერუბრიკები ანტიდასავლურ დეზინფორმაციაზე და მითებზე. გადაცემის გარდა მომზადდება სოციალური კლიპები ანტიდასავლურ პროპაგანდასა და მითებზე. პროექტის ხანგრძლივობა: 15 მარტი, 2017 – 15 იანვარი, 2018. ბიუჯეტი: $49,920.
• . რადარამი, პროექტი: „საზოგადოების ინფორმირება რუსული პროპაგანდის შესახებ“. პროექტის მიზანია ანტიდასავლური დეზინფორმაციის გაქარწყლება და მოსახლეობის ინფორომირება რუსული პროპაგანდის შესახებ. ამ მიზნით ორგანიზაცია მოაწყობს  პიტერ პომერანცევის წიგნის  “არაფერია ნამდვილი და ყველაფერი შესაძლებელია: მოგზაურობა თანამედროვე რუსეთში“ საჯარო განხილვებს საქართველოს რეგიონებში (20 ქალაქში). 15,000 $.

მაგრამ რატომ ამოიჩემეს ამ ყბადაღებულ „რუსულ პროპაგანდასთან’’ ბრძოლა მსხვილმა დასავლურმა არასამთავრობო ორგანიზაცეიბმა. ერთი წამით თუ დაფიქრებულხართ რას ნიშნავს ზოგადად ”რუსული პროპაგანდა”? ევროცენტრისტების და დასავლური პოლიტიკის ელიტების მიერ ეს ტერმინი თავის დროზე იმისთვის იყო მოფიქრებული, რომ ყველა იმ ადამიანის/ადამიანთა ჯგუფის, ორგანიზაციის თუ პოლიტიკური პარტიის, დისკრედაცია და მარგინალიზირება მოეხდინათ, რომლებიც მათთვის არასასიამოვნო ფაქტებს და მასალებს აშუქებენ. რეალურად გამოდის რომ ”რუსული პროპაგანდის” ყველაზე თვალსაჩინო წარმომადგენლები არა რუსები, არამედ ამერიკელი და ევროპელი მეცნიერები, რეჟისორები და გამოჩენილი ადამიანები არიან – ნოამ ხომსკი, მაიკლ მანი, ოლივერ სტოუნი, მაიკლ მური, ჯოზეფ სტიგლიცი, ულიამ ბლუმი, ჰოვარდ ზინი, ჯიმ მორისონი რადგანაც სწორედ ეს ხალხი იყვნენ და არიან აშშ-ს და ევროკავშირის იმპერიალისტური პოლიტიკის ყველაზე კონცეპტუალური და გამორჩეული კრიტიკოსები. ის რომ “რუსული პროპაგანდა” არის პროპაგანდისტული ტერმინი ნათლად გამოჩნდა ბრექსიტის და აშშ-ს საპრეზიდენტო არჩევნების დროს, როდესაც უამრავი მცდელობის მიუხედავად მოეხდინათ ბრექსიტის მომხრეების და ტრამპის მარგინალიზირება და მათთვის “რუსული პროპაგანდის” იარლიყი მიებათ სრული კრახით დამთავრდა.

მსგავსი მეთოდებით ბრძოლა, რაც გულისხმობს სიტყვის თავისუფლებაზე თავდასხმას დასავლურ ელიტებს ბუმერაგნივით შემოუბრუნდებათ უკან. მათი უსური მცდელობა ‘’რუსულ პროპაგანდას’’ მიაწერონ ყველაფერი ის, რაც მათ პოზიციებს ასუსტებს ალბათ ძალიან წააგავს ორუელისეულ ‘’სიმართლის სამინისტროს’’. ჩვენ საქართველოს მაგალითზე ნათლად შეგვიძლია დავრწმუნდეთ რომ ფაქტიურად ‘’ნატოს’’ ან ‘’ევროკავშირის’’ კრიტიკა ტაბუდადებული თემაა და ფაქტიურად ზოგერთებისთვის (ზოგიერთებისთვის და არა მოსახლოების უმრავლესობისთვის) სამშობლოს ღალატად მოიზარება? მაშინ რა განსხვავებაა ამ ხალხსა და ბოლშევიკების იდეოლოგიურ ცენზურას შორის?

გიორგი მდივანი

[2] http://www.osgf.ge/index.php?lang_id=GEO&sec_id=26&mod_id=0&info_id=0&new_year=0&limit=0&date=&new_month=&entrant=2

[3] http://ewmi-access.org/ka/ongoing-grants/

,,The NGO-cracy in these three countries undermines democracy promotion initiatives. Because NGOs have failed to overcome the Soviet Legacy and occupy the narrow public space between the private sphere and the state, governments have carte blanche’’ (,,ენჯიოკრატია ამ სამ ქვეყანაში ძირს უთხრის დემოკრატიული ინიციატივებისათვის ხელის შეწყობას. იმის გამო, რომ ენჯიოებმა ვერ დასძლიეს საბჭოური მემკვიდრეობა და იკავებენ ვიწრო საჯარო სივრცეს პირად და სახელმწიფო სფეროებს შორის, მთავრობებს კარტ-ბლანში აქვთ’’) – აი ერთერთი დასკვნა ცნობილი ექსპერტის ორისია ლუცევიჩის მოხსენებაში ,,როგორ დავასრულოთ რევოლუცია: სამოქალაქო საზოგადოება საქართველოში, მოლდოვაში და უკრაინაში’’. (შემდგომ ტექსტში ლუცევიჩის ამ ნაშრომს აღვნიშნავთ [1]-ით, ხოლო არასამთავრობო ორგანიზაციებს (NGO) ვახსენებთ საქართველოში დამკვიდრებული ტერმინით ,,ენჯიო’’).   სამეცნიერო ლიტერატურაში ხშირად ციტირებული ლუცევიჩის  მოხსენება გამოქვეყნდა ,,ჩეტემ ჰაუზის’’ მიერ 2013 იანვარში, მაგრამ განვლილ ოთხ წელიწადში საქართველოში სამოქალაქო საზოგადოებაში არსებულმა  დინამიკამ მხოლოდ განამტკიცა [1]-ში მოცემული ანალიზისა და დასკვნების სისწორე.

[1]-ის ძირითადი დასკვნები კი (გარდა უკვე ციტირებულისა) ასეთია:

სამოქალაქო საზოგადოება საქართველოში, მოლდოვასა და აზერბაიჯანში ისევ სუსტია, რაც იმაში ვლინდება, რომ მოქალაქეებს პოლიტიკური მოვლენების განვითარებაზე გავლენის მოხდენის მწირი საშუალება აქვთ. ეს გამოწვეულია მათი ჩართულობის სიმცირით, კლიენტელისტური ქსელით და კორუფციით;

დასავლეთის მიერ დაფინანსებული ენჯიოები ქმნიან ენჯიოკრატიას, რომლის ფარგლებში ენჯიოების პროფესიონალ ლიდერებს აქვთ ურთიერთობა ადგილობრივ პოლიტიკოსებსა და დასავლეთის დონორებთან და ამ ურთიერთობას იყენებენ საჯარო პოლიტიკაზე გავლენის მოსახდენად, მაგრამ ენჯიოების ლიდერები მოწყვეტილნი არიან ხალხის მასას;

ბევრი დასავლეთელი დონორი, რომელმაც განახორციელა მნიშველოვანი ინვესტიციები სამოქალაქო სექტორის გაძლიერებაში, ხშირად აწარმოებს ,,მუდმივი კლიენტების ქსელის’’ მხარდაჭერის პოლიტიკას (ანუ წლიდან წლამდე აფინანსებს ერთ და იგივე ენჯიოებს, პ.მ.) და ამით ინარჩუნებს განხეთქილებას რამდენიმე კარგად ორგანიზებულ ჯგუფსა  და აქტიურ მოქალაქეებს შორის.

[1]-ში აღნიშულია, რომ დასავლეთში ფერადი რევოლუციები თავდაპირველად სამოქალაქო საზოგადეობის ტრიუმფად, თავისუფლებისა და დემოკრატიის გამარჯვებად და დემოკრატიზაციის ,,მესამე ტალღის’’ გრანდიოზულ ფინალად აღიქვეს. (შეგახსენებთ, რომ აშშ-ს მაშინდელმა სენატორებმა ჰილარი კლინტონმა და ჯონ მაკკეინმა სააკაშვილი და იუშჩენკო მშვიდობის დარგში ნობელის პრემიაზე წარადგინეს, რასაც ზოგიერთმა ამერიკელმა მეცნიერმა მაშინათვე ,,ნაადრევი მოქმედება’’ უწოდა იხ. [2]). თუმცა [1] იქვე აღნიშნავს, რომ ყოველი ფერადი რევოლუციის შემდეგ ყველა ქვეყანაში გამოიკვეთა ორი პრობლემა: პირველი ის, რომ ელექტორალურ (ანუ არჩევნებით განხორციელებულ) რევოლუციებში კოლექტიური ნების გამოხატვის შემდეგ, იგივე ხალხი რევოლუციების შემდგომ პერიოდში გავლენას ვეღარ ახდენდა ყოველდღიურ პოლიტიკურ ცხოვრებაზე და ვერ აკონტროლებმა თავის მიერ არჩეულ ხელისუფლებას. მეორე პრობლემა კი ის აღმოჩნდა, რომ დემოკრატია უკან-უკან იხევს თუკი  სამოქალაქო საზოგადოების მხრიდან მნიშვნელოვანი ზეწოლა არ ამაგრებს მას, ხოლო დასავლეთის მიერ სამოქალაქო საზოგადოების გასაძლიერებლად დახარჯულმა მილიონობით დოლარმა ვერ უზრუნველყო მთლიანად სამოქალაქო საზოგადოების გაძლიერება და დემოკრატიის განმტკიცება.

[1]-ში აღნიშნულია: ,,დასავლეთს მიაჩნია, რომ პოსტსაბჭოურ სახელმწიფოებში სამოქალაქო საზოგადოების განვითარების ხელშეწყობისათვის მან უნდა გაუწიოს ფინანსური და ტექნიკური დახმარება ადგილობრივ რეგისტრირებულ ენჯიოებს, რათა მათ აქტიური ზეგავლენა მოახდინონ მთავრობაზე. ეს ადგილობრივი ენჯიოები სამოქალაქო საზოგადოების სინონიმად იქცნენ და ფაქტობრივად ახდენენ სამოქალაქო საზოგადოების დისკურსის მონოპოლიზაციას, რითაც უკან იტოვებენ უფრო ფართე საზოგადოებას და მოქალაქეთა ჩართულობის სხვა არაინსტიტუციურ ფორმებს’’. იქვე აღნიშნულია, რომ ზოგიერთი ექსპერტის აზრით ასეთმა ენჯიოებმა გადამწყვეტი როლი შეასრულეს ახალგაზრდების და ამომრჩევლების მობილიზაციაში, რამაც საბოლოოდ უზრუნველყო რეჟიმების შეცვლა, თუმცა ზოგიერთ ექსპერტს მიაჩნია, რომ ენჯიოების როლი მარგინალური იყო და სამოქალაქო პროტესტი წარმატებული აღმოჩნდა ადგილობრივი პოლიტიკური ოპოზიციის მხარდაჭერის გამო. [1] აღნიშნავს, რომ ფერადი რევოლუციების შემდეგ, როდესაც სამოქალაქო საზოგადოების ლიდერები ცდილობდნენ გამარჯვების ტალღაზე დაემკვიდრებინათ მოქალაქეთა ჩართულობის ახალი სულისკვეთება,  საქართველოში ,,კმარამ’’, უკრაინაში ,,პორამ’’ და მოლდოვაში ,,იფიქრე მოლდოვაზე’’ და ,,კიშინოვის ჰაიდ-პარკმა’’ ვერ შეძლეს რევოლუციების კოლექტიური ენერგიის ტრანსფორმირება ორგანიზებულ, ზომიერ სამოქალაქო ძალად. საქართველოში ,,კმარა’’ საერთოდ დაიშალა, ხოლო ენჯიოების ყველაზე აქტიურმა ლიდერებმა დაიკავეს მაღალი თანამდებობები საქართველოს ახალ ხელისუფლებაში. ამის შემდეგ კი ხელისუფლებამ გარიყა ენჯიოების დანარჩენი სექტორი და აღკვეთა მათი მონაწილეობა სერიოზულ საჯარო დისკურსში [1].

ორისია ლუცევიჩის მოხსენება ემყარება საქართველოში, მოლდოვასა და უკრაინაში მაღალ დონეზე ჩატარებულ სამეცნიერო კვლევას. მოხსენების ყოველი დებულება ეყრდნობა კონკრეტულ ფაქტობრივ მონაცემებს, შესწავლილია დაფინანსება, კონკრეტულად გამოკვლეულია ენჯიოების საქმიანობა და ამ საქმიანობის შედეგები, ჩატარებულია მრავალი გამოკითხვა. ამ წერილის ავტორს არ ჰქონია მსგავსი სამეცნიერო კვლევის ჩატარების საშუალება, მაგრამ გასული საუკუნის დასაწყისიდან დღემდე ახლოდან და, როგორც იტყვიან, ,, შიგნიდან’’ ვაკვირდები ლუცევიჩის მიერ შესწავლილ მოვლენებს. პრაქტიკულად მთლიანად ვეთანხმები ლუცევიჩის ანალიზს და დასკვნებს საქართველოსთან დაკავშირებით და აქვე მინდა ერთგვარი დამატების სახით შემოგთავაზოთ ჩემი პირადი დაკვირვებებით მოპოვებული ინფორმაცია.

უშუალო მოწმე ვარ იმისა, რომ ზურაბ ჟვანია დიდ მნიშვნელობას ანიჭებდა განათლებული ახალგაზრდების რეკრუტირებას თავის პოლიტიკურ გუნდში. ზურაბი ხშირად ამბობდა – ,,ყველა ,,კაი ტიპი’’ ჩვენთან უნდა იყოს’’ და დაუღალავად ეძებდა განათლებულ და ენერგიულ ახალგაზრდებს. ზურაბი ხაზს უსვამდა იმას, რომ ასეთი ახალგაზრდა უსათუოდ ამბიციურიც უნდა ყოფილიყო, ვინაიდან ამბიციის გარეშე საკმარისი სტიმული არ ექნებოდა პოლიტიკურ ასპარეზზე გაძლებისა და დაწინაურებისათვის. როდესაც ამბიციური ახალგაზრდების რაოდენობამ გარკვეულ კრიტიკულ ნიშნულს მიაღწია (მ.სააკაშვილს ამ ახალგაზრდებს შორის უკვე გამორჩეული ადგილი ეკავა), ზურაბის ერთმა თანატოლმა-თანაგუნდელმა გააფრთხილა, რომ მალე ზურაბის მიერ შეკრებილი ამბიციური ახალგაზრდები თვითონ ზურაბს ,,მოინელებდნენ’’, მაგრამ ზ.ჟვანიამ მისთვის ჩვეული ემოციურობით ბრალი დასდო ამ თანაგუნდელს, რომ ის უბრალოდ ,,ვერ იტანდა ახალგაზრდა ინტელექტუალებს’’. თავის მხრივ ,,ახალგაზრდა ინტელექტუალები’’ დიდ მნიშვნელობას ანიჭებდნენ ,,კაი ტიპების’’ შემოკრებას და მაშინდელ ენჯიოების ლიდერებთან და ერთადერთი არასამთავრობო ტელევიზიის ,,რუსთავი 2’’-ის ჟურნალისტებთან და ხელმძღვანელთან, ეროსი კიწმარიშვილთან, მჭიდრო თნამშრომლობას. აღსანიშნავია, რომ ე.კიწმარიშვილი არასოდეს მალავდა და პირად საუბრებში პირდაპირ აცხადებდა, რომ მისთვის ტელევიზია იყო ბიზნესი და, შესაბამისად, ფულის კეთების საშუალება. 1998 წლიდან საქართველოში სულ უფრო ძლიერდებოდა კორუფცია, მანამდე ,,საბაზრო ეკონომიკურ რეფორმებში პოსტსაბჭოური სივრცის ჩემპიონად’’ (ეკონომიკის დარგში ნობელის პრემიის ლაურეატის გერი ბეკერის შეფასება) აღიარებული ქვეყანა სწრაფად იძენდა ,,არშემდგარი სახელმწიფოს’’ სტატუსს. სწორედ იმ პერიოდში დასავლეთის დონორებმა განსაკუთრებული ყურადღება მიაქციეს საქართველოში ენჯიოების და მას-მედიიის მხარდაჭერას, ხოლო პარლამენტში ,,ახალგაზრდა რეფორმატორების’’ ჯგუფთან ურთიერთობას. ეს ბუნებრივიც იყო. მაშინ სახელისუფლებო წრეებში გაჩნდა ,,უერთგულესი ბიჭების’’ და ,,მოღალატე რეფორმატორების’’ ცნებები. მოწმე ვარ იმისა, რომ ,,მოღალატე რეფორმატორები’’ და ენჯიოების ლიდერები იმხანად უცხოურ დელეგაციებთან შეხვედრისას სრულ სიმართლეს ეუბნებოდნენ უცხოელებს საქართველოში შექმნილ ვითარებაზე, ხოლო ,,უერთგულესი ბიჭები’’ უტიფრად უმტკიცებდნენ უცხოელებს, რომ ყველაფერი იყო შესანიშნავად და ერთადერთი პრობლემა ის იყო, რომ ,,მოღალატე რეფორმატორები’’ ცილს წამებდნენ ხელისუფლებას, ვინაიდან სურდათ ხელისუფლების დისკრედიტაცია ძალაუფლების ხელში ჩაგდების მიზნით. ,,მოღალატე რეფორმატორებს’’ ნამდვილად უნდოდათ ძალაუფლების ხელში ჩაგდება, მაგრამ იმხანად უცხოელებს ,,მოღალატეები’’ და ენჯიოების ლიდერები მხოლოდ სიმართლეს ეუბნებოდნენ უცხოელებს, ამხელდნენ კორუფციას და მართვის კორუმპირებულ სისტემას. არც ტყუილის თქმა და არც არსებული ვითარების დრამატიზება მაშინ ნამდვილად არ სჭირდებოდათ და უცხოელთა ნდობასაც იმსახურებდნენ თავისი სიმართლით და დემოკრატიისათვის ბრძოლის მზადყოფნით.

ვითარება იძაბებოდა. ,,თავისუფლების ინსტიტუტი’’ სულ შვიდი ახალგაზრდისაგან შედგება, მაგრამ ტელევიზორი რომ ჩართო (იგულისხმებოდა პირველ რიგში ,,რუსთავი 2’’), გეგონება, რომ ეს არის ხალხმრავალი და ძალიან ძლიერი ორგანიზაცია’’, იუმორით მეუბდებოდა ენდიაის მაშინდელი ხელმძღვანელი. ამავდროულად აშშ-ს საინფორმაციო სააგენტოს მაშინდელი წარმომადგენელი საქართველოში, ქალბატონი ვიკა (პირობითი სახელია), გულისწყრომით მეუბნებოდა, რომ ყველაფერი იღონა ,,რუსთავი 2’’-ის თანამედროვე დამოუკიდებელ ტელევიზიად ჩამოყალიბებისათვის, რომ აშშ-მ არ დაზოგა ფინანსები, რომ ჩატარდა ტრეინინგები, ტელევიზიას გაეწია ლოგისტიკური დახმარება და ა.შ. და ყველაფრის ამის შედეგად ,,ჩვენ მივიღეთ კიდევ ერთი საბჭოური ტელევიზია, ოღონდ უფრო თანამედროვე და უფრო პროფესიონალური’’. ქალბატონ ვიკას ვუხსნიდი, რომ ეს გარდაუვალი იყო და რომ ვითარება მხოლოდ მაშინ შეიცვლებოდა, როცა ელექტრონული მას-მედიის ბაზარზე არა ერთი (ანუ ავტომატურად მონოპოლისტი), არამედ ორი-სამი მაინც ერთმანეთისაგან და ხელისუფლებისაგან დამოუკიდებელი ტელევიზია შეიქმნებოდა, ვინაიდან მხოლოდ თავისუფალ კონკურენციაში მყოფ მას-მედიას შეუძლია საბოლოო ჯამში ობიექტური ინფორმაციის მიწოდება საზოგადოებისათვის. აქვე აღვნიშნავ, რომ ,,ახალგაზრდა რეფორმატორები’’ იმ პერიოდში ინტენსიურად პატრონობდნენ მეგობარ ენჯიოებს. ისინი იყენებდნენ იმას, რომ მაშინდელ ხელისუფლებაში არაერთი სახელმწიფო-პოლიტიკური თანამდებობა ეკავათ (მათ შორის იყვნენ პარლამენტის წევრები და მინისტრები) და უხსნიდნენ უცხოელ დონორებს, თუ რაოდენ დიდი მნიშვნელობა ჰქონდა ენჯიოების უხვ დაფინანსებას საქართველოში კორუფციასთან ბრძოლისათვის, მას-მედიის თავისუფლებისათვის, დემოკრატიის გამარჯვებისათვის და ა.შ.

ვითარება მკვეთრად შეიცვალა 2003 წლის ნოემბერში ვარდების რევოლუციის შემდეგ. ძალაუფლების ხელში აღების შემდეგ სააკაშვილი და მისი თანაგუნდელები ენჯიოებს და ტელევიზიას იხილავდნენ როგორც ,,მმართველი სიმაღლეების’’ შემადგენელ ნაწილს. ,,რუსთავი 2’’ უკვე 2004 წლის ზაფხულში მთლიანად დაიქვემდებარეს (ცრუმაგიერ მფლობელად მაშინ ოქრუაშვილის ახლობელი ქიბარ ხალვაში აირჩიეს). ენჯიოების ყველაზე აქტიურმა ლიდერებმა, რომლებმაც საქართველოს ახალ ხელისუფლებაში მაღალი თანამდებობებზე დაიკავეს ([1]), შეინარჩუნეს სრული კონტროლი თავის ენჯიოებზე და აქტიურად იყენებდნენ თავის ძალაუფლებას სხვა  ენჯიოების სრული დამორჩილებისათვის. ,,ნაცებს’’ ამ მხრივ ძალიან დაეხმარა აშშ-ს პრეზიდენტის პირადი ნდობა სააკაშვილისადმი. ცნობილი ამერიკელი მეცნიერები ლ.მიტჩელი და ა.ქუული წერილში ,,არასწორი მიდგომა მეგობრებთან ურთიერთობისადმი’’ ([3]) აღნიშნავდნენ, რომ ჯორჯ ბუშმა დიდი შეცდომა დაუშვა, როცა ჩათვალა, რომ ,,საქართველო ეს მიშაა’’ და რომ საქართველოსთვის დახმარება მდგომარეობდა მთელი გამოყოფილი დახმარების სააკაშვილისათვის გადაცემაში, ვინაიდან სააკაშვილს თავის რეფორმატორ-თანაგუნდელებთან ერთად უნდა უკეთესად სცოდნოდა, როგორ გამოეყენებინა ეს დახმარება საქართველოს საკეთილდღეოდ, ვიდრე ვაშინგტონში მყოფმა ბიუროკრატებს. თბილისში, იმ წლებში, მართლაც დამკვიდრდა აზრი, რომ მხოლოდ ის ენჯიო მიიღებდა უცხოელი დონორების დახმარებას, რომელსაც სააკაშვილის ხელისუფლების შესაბამისი წევრები გაუწევდნენ რეკომენდაციას.

გადიოდა წლები და დასავლეთის არაერთი დამკირვებელი ხვდებოდა, რომ საქართველოში ავტორიტარული რეჟიმი ჩამოყალიბდა. თვისობრივი ცვლილება დასავლურ წარმოდგენაში მოხდა 2007 წლის 7 ნოემბრის დარბევის შემდეგ. აღსანიშნავია, რომ ტელეკომპანია ,,იმედის’’ ბარბაროსულმა დარბევამ და დახურვამ ამ მხრივ გაცილებით უფრო მნიშვნელოვანი როლი შეასრულა, ვიდრე ქუჩაში ხალხის ცემამ პოლიციის და უფორმო ,,ზონდერების’’ მიერ. აქვე ისიც გავიხსენოთ, რომ პრეზიდენტობიდან ,,გადამდგარი’’ სააკაშვილის 2008 წლის იანვარში პრეზიდენტად ხელახალი არჩევის შემდეგ ორი ცნობილი ენჯიოს ხელმძღვანელი გია ნოდია და თემურ იაკობაშვილი გაპრეზიდენტებულმა სააკაშვილმა მინისტრებად დანიშნა და ასე დაუფასა თანადგომა რთულ პერიოდში. ,,საქართველო: ავტორიტარიზმისკენ სრიალი?’’, ასეთი სათაურით გამოვიდა 2007 წლის დეკემბერში კრიზისის საერთაშორისო ჯგუფის ანგარიში საქართველოზე. ჯგუფის მუშაკებმა შესანიშნავად იცოდნენ, რომ საქართველოში უკვე ნამდვილი ავტორიტარიზმი სუფევდა და რომ სააკაშვილის გადადგომა მხოლოდ ფიქტიურ ხასიათს ატარებდა – ,,გადამდგარ’’ სააკაშვილს წინასაარჩევნო პერიოდში ისევე ექვემდებარებოდა მთელი ადმინისტრაციული და ფინანსური რესურსი, როგორც მანამდე.

წერილის მოცულობა საშუალებას არ იძლევა მოვიყვანოთ სააკაშვილის რეჟიმისადმი ენჯიოების სრული მორჩილების მრავალი მაგალითი. აღსანიშნავია, რომ 2012 წლის საპარლამენტო არჩევნებში დამარცხების შემდეგ სააკაშვილმა და მისმა ნაცებმა მნიშვნელოვნად გააძლიერეს თავისი მხარდამჭერი ენჯიოები. გაიზარდა მათი რიცხვიც და სააკაშვილის ხელისუფლების არაერთი წევრი ახლადშექმნილი ენჯიოების ლიდერად მოგვევლინა. ეს ენჯიოები დღესაც ინტენსიურად და წარმატებულად თანამშრომლობენ უცხოელ დონორებთან. ამხელენ 2012 წლის შემდეგ საქართველოში დამკვიდრებულ მართვის პატრონ-კლიენტელურ სისტემას და მის ყველა მანკიერ თვისებას და ისევ სიმართლეს ლაპარაკობენ, როგორც ამას აკეთებდნენ ,,ვარდების რევოლუციამდე’’. უცხოელებიც (რომელთა შორის სადღეისოდ ცოტა თუ არის სააკაშვილის რეჟიმის დანაშაულებების მომსწრე ან მცოდნე), რწმუნდებიან, რომ ეს ადამიანები ნამდვილად პროდასავლურად არიან განწყობილი და მხოლოდ სიმართლეს ამბობენ, კონკრეტულ ფაქტებს ეყრდნობიან და ა.შ. ცნობილი ბლოგერის სოლომონ თერნალელის აზრით, ჩვენში ისეთი ვითარება შეიქმნა, როგორიც გერმანიაში იქნებოდა, ჰიტლერი რომ გადარჩენილიყო და უცხოეთში მიეწვიათ ნაციონალ-სოციალისტური რეფორმების ჩასატარებლად, ხოლო ჰიმლერს, გერინგს, გებელს და სხვებს ბუნდესტაგში რომ ამოეყოთ თავი და მისი ტრიბუნიდან გაეკრიტიკებინათ ადენაუერის მთავრობა მეორე მსოფლიო ომში დამარცხებისა და გერმანიის გახლეჩისათვის.

ნაცების მორჩილი ძველი და ახალი ენჯიოების ლიდერებს არც კი ესმით ცინიზმის რა სიმაღლეებს აღწევენ და სინდისიც არასოდეს აწუხებთ. ნაცები, ანუ სხვანაირად ნეოკომები (ნეოკომკავშირლები) ერთმანეთთან კორპორაციული ზნეობით (დ.ბერეკაშვილის შეფასებაა) არიან შეკრულები. მათ სწამთ, რომ მიზანი ამართლებს ნებისმიერ საშუალებას, ხოლო მიზანი, პოსტმოდერნიზმის ფასეულობების შესაბამისად არის პირადი წარმატება, წარმატების კრიტერიუმი კი არის მატერიალური სიმდიდრე და მაღალი თანამდებობა. საკონსტიტუციო ცვლილებების განხილვის დროს ხელისუფლების პროექტს ინტენსიურად აკრიტიკებდნენ და ახლაც აკრიტიკებენ ნაცები და მათი ენჯიოების ლიდერები, სწორედ ისინი, ვისაც ხმა არ ამოუღია მაშინ, როდესაც სააკაშვილი წლების განმავლობაში ჭრიდა და კერავდა კონსტიტუციას თავისი ინტერესებისა და სნებიანი ფანტაზის შესაბამისად.

,,პოლიტიკა დამოუკიდებელ საქართველოში ხასიათდება არა დემოკრატიულბით, არამედ არასტაბილურობით, კონფლიქტებით და ავტორიტარიზმით. <….> დასავლეთის საგარეო პოლიტიკამ, დიპლომატიურმა სტრატეგიამ და დახმარების ინტერვენციამ სინამდვილეში გააძლიერა ის, რასაც ლევიცკიმ და ვეიმ  ,,კონკურენტუნარიანი ავტორიტარიზმი’’ უწოდეს და ამასთან ერთად ხელი შეუწყო პოლიტიკურ არასტაბილურობას და კონფლიქტების გამწვავებას ქვეყანაში. ასეთი მიდგომით მათ დახმარება გაუწიეს საქართველოს ერთმანეთის შემცვლელ მთავრობებს, გაეხანგრძლივებინათ ძალაუფლების შენარჩუნება <….>’’ წერს ჯოელ ლაზარუსი თავის ნაშრომში: ,,ნეოლიბერალური სახელმწიფოს აღმშენებლობა და დასავლეთის მიერ ,,დემოკრატიის განვითარებისათვის ხელის შეწყობა’’: საქართველოს მაგალითი’’ [4].

საქართველოში პლურალისტული ფეოდალიზმი სუფევს, წერდა 2009 წლის ზაფხულში ათენში მოღვაწე ცნობილი მეცნიერი ილია რუბანისი [5]. მეცნიერი ზუსტად და ღრმად ჩასწვდა ჩვენში არსებული ვითარების არსს: მან დაინახა, რომ ქართული პოლიტიკა ლიდერობაზეა დამყარებული და არა წარმომადგენლობითობაზე; ყველა პარტია რომელიმე პიროვნების გარშემო იქმნება და სწორედ ამის გამოა, რომ პატარა ქვეყანაში 180-ზე მეტი პარტიაა დარეგისტრირებული (ამჟამად 240-ზე მეტი, პ.მ.); პოლიტიკა იმდენად პერსონალიზებულია, რომ ლიდერების პოლიტიკური პოზიციების სხვაობას ხშირად არავინ აქცევს ყურადღებას; საქართველო ქვეყანაა, სადაც სრულიად განსხვავებული, თუნდაც ურთიერთგამომრიცხავი პოლიტიკური პროგრამების მქონე ოპოზიციური ლიდერები შეიძლება გაერთიანდნენ მხოლოდ იმის საფუძველზე, რომ პრეზიდენტის გადაყენება უნდათ;

ერთი სიტყვით, ეს არის ფეოდალური ტიპის პოლიტიკური სისტემა, სადაც ტელევიზიაში დადებითი გაშუქების კაც-საათები და პატრონ-კლიენტური ურთიერთობების ინდივიდუალური ქსელები ძალაუფლების მოპოვების ძირითად მექანიზმს წარმოადგენს;

საქართველოში საერთოდ არ არსებობს საშუალო ფენა; ეს ფენა ვერც იარსებებს ქვეყანაში, სადაც პრაქტიკულად არ არსებობს დაზღვევის სახელმწიფო სისტემა, ჯანდაცვის სახელმწიფო ინფრასტრუქტურა, განათლების სახელმწიფო სისტემა, სახელმწიფო ან “სტრატეგიული” სატრანსპორტო ინფრასტრუქტურები და ა.შ. ევროპაში ეს ყველაფერი მეცხრამეტე საუკუნიდან მოყოლებული იქმნებოდა და ხელს უწყობდა იმას, რომ ყოველ სოციალურ ფენას თავისი წვლილი შეეტანა საზოგადოებრივი პარტნიორობის სისტემის შექმნაში;

საქართველოში კი საზოგადოებრივი პარტნიორობა არ არსებობს: პროფკავშირებს კანონით ეკრძალებათ პოლიტიკაში მონაწილეობის მიღება და მათ არსებობას აზრი ეკარგება; მეტწილად აგრარულ სახელმწიფოში საერთოდ არ არსებობს კოოპერატიული მოძრაობა; მიზეზთა გამო ეკლესია ერთადერთი საზოგადოებრივი ორგანიზაციაა, რომელსაც სიტყვა ეთქმის ყველაფერზე, რაც კი ხდება.

მაშ, რა რჩება? თუ პოლიტიკოსები განცალკევებული ინდივიდები არიან, თუ საზოგადოება მხოლოდ ინდივიდების სიმრავლეა, მაშინ, რა უდგას წინ, რომ პოლიტიკური სისტემა სააქციო ფირმად გარდაიქმნას? (!.პ.მ.)

საზოგადოებრივ საყრდენს მოკლებულ პოლიტიკურ პარტიებს შეუძლებელია ჰქონდეთ და, შესაბამისად, არც გააჩნიათ ქვეყნის მომავლის განსხვავებული სტრატეგიული ხედვა. სწორედ ამიტომ ვერც ხელისუფლება და ვერც პოლიტიკური პარტიები ვერ სთავაზობენ ხალხს თავის პასუხებს ხალხის და სახელმწიფოს წინაშე მდგარ ძირითად გამოწვევებზე.

კანონის უზენაესობას დიდი პრობლემები აქვს. ხელისუფლება იღებს კანონებს და შემდეგ თვითონ ახდენს მათ ინტერპრეტირებას შეკავების და დაბალანსების მექანიზმების სრული არარსებობის პირობებში. ნებისმიერი ადამიანი, ვინც გაბედავს ოპოზიციის ფინანსური მხარდაჭერას, საზარელი თავდასხმების სამიზნე ხდება. უდიდესი პრობლემა კი ის არის, რომ ხელისუფლების მხრიდან ძალის გადამეტებას ისევ ცალკეული პიროვნებები ეწინააღმდეგებიან და არა – ხალხი. მსოფლიო გამოცდილება ცხადყოფს, რომ როცა ოპოზიციას არ აქვს ფესვები საზოგადოებაში, ძალაუფლების სტრუქტურის რეფორმირების ნაცვლად მხოლოდ ძალაუფლების სათავეში მყოფი პიროვნებების შეცვლა ხერხდება. ძალაუფლების სათავეში მოსული ადამიანი კი ღებულობს კარტ-ბლანშს (ანუ მანდატს აკეთოს ის, რაც უნდა) პრეზიდენტობის მთელი ვადისათვის. (შეადარეთ ლუცევიჩის მიერ ნახსენებ ,,კარტ-ბლანშს’’ წერილის დასაწყისში, პ.მ.)

აი, მოკლედ, ის ძირითადი აზრები, რომელიც მოყვანილია რუბანისის წერილში. ბოლოს რუბანისი ასკვნის, რომ ქართული “დემოკრატია” “პლურალისტურ ფეოდალიზმს” წააგავს და მოუწოდებს დასავლეთს გადახედოს პოსტ-საბჭოურ ქვეყნებში რეფორმებისადმი თავისი მიდგომას: იქნებ, სწორედ ჩვენი ნაკარნახევი რეფორმები ქმნის იმ ტიპის ინდივიდუალიზმს, რომელიც დემოკრატიაში არ გარდაიქმნება? ასეთი კითხვით ამთავრებს წერილს მეცნიერი, რომელიც ჭეშმარიტების ძიებას პოლიტკორექტულობაზე აშკარად მაღლა აყენებს.

რაც შეეხება ,,ქართული ოცნების’’ მიდგომას ენჯიოებისადმი: აშკარაა, რომ ,,ოცნებამ’’ პრაქტიკულად არ იზრუნა თავისი მორჩილი ენჯიოების შესაქმნელად და არც არსებული, მათ შორის ნაცების ძველი და ახალი ენჯიოების დამორჩილებაც არ უცდია. ასევე აშკარაა, რომ ,,ოცნებას’’ პრაქტიკულად არაფერი გაუკეთებია ნაცების მიერ საზოგადოების ატომიზაციის გამოსწორებისა და საშუალო ფენის განვითარების ხელშეწყობისათვის.

მე-20 საუკუნის გამოჩენილმა მეცნიერმა ერნსტ გელნერმა შეიმუშავა სამოქალაქო საზოგადოების შემდეგი კრიტერიუმი: თუ ქვეყანაში არის სამოქალაქო საზოგადოება, მაშინ ის ადამიანები, რომლებსაც ფულის კეთება უნდათ, მიდიან პირდაპირ ბიზნესში და მთავრობასთან მათი ურთიერთობა გადასახადების გადახდით და სხვა კანონების შესრულებით შემოიფარგლება; ხოლო თუ ქვეყანაში სამოქალაქო საზოგადოება არ არის, მაშინ ისინი, ვისაც ფულის კეთება უნდა, იძულებულნი არიან წავიდნენ ხელისუფლებაში (პარლამენტში, მთავრობაში, მარეგულირებელ კომისიებში და ა.შ.), ვინაიდან სხვანაირად ფულის კეთება შეუძლებელია. საქართველოს დამოუკიდებლობის ახალი ისტორია ცხადყოფს, რომ საშუალო ფენა (სამოქალაქო საზოგადოება) ჩვენში ძალზე სუსტია. ვფიქრობ საქართველოს და მთლიანად პოსტსაბჭოური ქვეყნების (ცხადია ბალტიის ქვეყნების გარდა) მაგალითი ცხადყოფს იმასაც, რომ საშუალო ფენის წარმოქმნა შეუძლებელია შესაბამისი ეკონომიკური და სოციალური განვითარების გარეშე; რომ მისი წარმოქმნა ,,ახალ დამოუკიდებელ ქვეყნებში’’ პოსტინდუსტრიულ ეპოქაში, როდესაც საშუალო ფენა თვალსა და ხელს შუა ,,ორთქლდება’’ დასავლეთის ყველაზე განვითარებულ ქვეყნებშიც კი, ძალზე რთულია. ხოლო ის აზრი, რომ ადგილობრივი ენჯიოების გამრავლება და დაფინანსება ხელს შეუწყობს და დააჩქარებს საშუალო ფენის წარმოქმნას ისეთივე მცდარია, როგორც ასეთი ენჯიოების გაიგივება და გასაღება სამოქალაქო საზოგადოებად. ([1]-ში აღნიშნულია, რომ საქართველოს მოქალაქეები, განურჩევლად მათი მატერიალური მდგომარეობისა, პრაქტიკულად არასოდეს არ აფინანსებენ ქართულ ენჯიოებს – კომენტარი ზედმეტია).

დაბოლოს: ყველა მოყვანილი მოსაზრების მიუხედავად მიმაჩნია, რომ საქართველოში ენჯიოების არსებობამ ჯამში დადებითი შედეგი მოუტანა ჩვენს ერს და სახელმწიფოს და მათი საქმიანობის გარეშე საქართველოში კიდევ უფრო მეტი ფეოდალიზმი და ნაკლები პლურალიზმი იქნებოდა.

გამოყენებული ლიტერატურა:

1.How to Finish a Revolution: Civil Society and Democracy in Georgia, Moldova and Ukraine, Orysia Lutsevych, Chatham House briefing paper, January 2013;

2.Georgia: Don’t Let the Rose Revolution Wilt, Derek Cholet, Philip H.Gordon, Brookings op-ed, August 2005;

3.No Way to Treat Our Friends: recasting recent US-Georgian relations, Cooley, A and L.Mitchell, The Washington Quarterly 32 (1), 2009;

4.Neo-liberal State Building and Western ,,Democracy Promotion’’: the case of Georgia, Joel Lazarus, St Anthony College, University of Oxford;

5.Georgia’s pluralistic feudalism: a frontline report, Ilia Roubanis, Open Democracy, 3 July, 2017.

პეტრე მამრაძე

ჯერ კიდევ 2013 წლის ბოლოს ჩინეთის პრეზიდენტმა სი ძინპინმა განაცხადა, რომ ჩინეთი გამოდიოდა ,,სარტყელისა და გზის’’ ინიციატივით და რომ ამაში მოიაზრებოდა ჩინეთისა და ცენტრალური აზიის ქვეყნების თანამშრომლობის გაფართოება. ინიციატივა ითვალისწინებდა რეგიონალური ურთიერთკავშირების გაძლიერებას, ეკონომიკური და სავაჭრო ურთიერთობის გაღრმავებას და ადამიანებს შორის კავშირების განმტკიცებას ყველა ქვეყანაში, რომლებშიც კი გაივლიდა ,,გზა’’. ინიციატივას სტრატეგიული კომპონენტიც ახლდა: სი ძინპინმა განაცხადა, რომ უნდა შეიქმნილიყო ,,მსგავსი ცნობიერების მქონე ერების საზოგადოება’’ – ერებისა, რომლებსაც აერთიანებს გეოგრაფია, სუვერენობის პრინციპები (!, პ.მ.); და საერთო მტრების ყოლა. საერთო მტრებში კი სი ძინპინმა დაასახელა ტერორიზმი, ექსტრემიზი და სეპარატიზმი. მისი აზრით ასეთი მიდგომა მტკიცედ შეკავშირებულ ბლოკს შექმნიდა.

ჩინეთის მთავრობის ამ ინიციატივამ დიდი ინტერესი გმოიწვია მსოფლიოში, მაგრამ მხოლოდ ორი წლის შემდეგ, 2015 წლის მარტში, ჩინეთის მთავრობამ წარმოადგინა პირველი ,,სამოქმედო გეგმა’’. ეს გეგმა უფრო მასშტაბური აღმოჩნდა, ვიდრე 2013 წელს გახმოვანებული ინიციატივა. აღსანიშნავია, რომ 2015-ში ჩინეთის მთავრობამ განაცხადა, რომ ინიციატივის მიზანია არა მარტო რეგიონში, არამედ მთელ მსოფლიოში კეთილდღეობის და სტაბილურობის დონის ამაღლება; რომ ჩინეთი ამ პროექტის მხოლოდ  ინიციატორი, ორგანიზატორი და ერთერთი აქციონერია; რომ ეს პროექტი ჩინეთისთვისაც კარგია იმიტომ, რომ ხელს შეუწყობს ჩინეთის ღარიბ დასავლურ პროვინციებში ინვესტიციების მოზიდვას, განვითარებული რეგიონებიდან ჭარბი იდუსტრიული სიმძლავრეების უცხოეთში გატანას და შიდა ეკონომიკის რესტრუქტურიზაციას. ექსპერტების აზრით, მიუხედავად ჩინეთის მთავრობის ასეთი განცხადებებისა, მსოფლიოს დიდი ინტერესი პროექტისადმი მთლიანად განპირობებულია მრავალი სახელმწიფოს იმედით, რომ ამ პროექტის ეგიდით ჩინეთი განახორციელებს მასშტაბურ ინვესტიციებს მათ ქვეყნებში. ექსპერტების დიდ ყურადღებას იქცევს ჩინეთის გეოპოლიტიკური (გეოეკონომიკური და გეოსტრატეგიული) გეგმები, რომელთა არსებობაში არავის ეპარება ეჭვი, ასევე პროექტთან დაკავშირებული შესაძლო პოლიტიკური, ეკონომიკური და ფინანსური რისკები.

ა.წ. 14-15 პეკინში დიდი პომპეზურობით ჩატარდა ,,ესეგ’’-სადმი მიძღვნილი საერთაშორისო ფორუმი, რომელშიც, ჩინეთის მონაცემებით, 130-მდე ქვეყნის წარმომადგენლებმა მიიღეს მონაწილეობა, აქედან 28 სახელმწიფოს პირველი პირები წარადგენდნენ. ფორუმის მსვლელობამ კიდევ ერთხელ მკვეთრად დაადასტურა, რომ ჩინეთის მთავრობამ საბოლოოდ გადაუხვია დენ სიაო პინის მიერ გამოცხადებულ საგარეო პოლიტიკას, ე.წ. ,,ტაოგუანგ იანგჰუი’’-ს, რომლის მიხედვით ჩინეთს არ უნდა გამოეჩინა ღია ინიციატივები საერთაშორისო ასპარეზზე და თავი უნდა შეეკავებინა რაიმე სარისკო საერთაშორისო საქმეებში მონაწილეობისაგან. პირიქით, სი-ძინპინი, რომელსაც გასული, 2016 წლის სექტემბერში, ჩინეთის კომპარტიამ მიანიჭა ცენტრალური ლიდერის (core leader) ტიტული, რომელიც აქამდე მხოლოდ მაოს, დენ სიაო პინს და ჯან-ძემინს ჰქონდა, აკეთებს მკვეთრ განაცხადს, რომ ჩინეთი ღიად აპირებს მსოფლიო ლიდერობას და სათანადო პასუხისმგებლობის თავის თავზე აღებას. პირველად ჩინეთის ისტორიაში, ჩინეთმა დაიწყო დიდძალი თანხების – მრავალი მილიარდი დოლარის ხარჯვა თავისი ,,რბილი ძალის’’ – მიმზიდველობის განსამტკიცებლად.

ამავე დროს, არსებულ საქმიან შეკითხვებზე პასუხების გაცემის ნაცვლად, ესეგ-ის მაისის ფორუმმა უხვად გააჩინა ახალი შეკითხვები. მრავალი ექსპერტისათვის ,,ესეგ’’ პროექტის ეკონომიკური და გეოპოლიტიკური სარგებელი ფრიად საეჭვოა. ბევრი ექსპერტი კი აფასებს ამ ინიციატივას, როგორც ჩინეთის მცდელობას მოახდინოს საკუთარი ინფრასტრუქტურული ბუშტის ექსპორტირება სხვა ქვეყნებში და მიაჩნიათ, რომ ამ ინიციატივას გარდაუვლად არასახარბიელო შედეგი ექნება.

ესეგ-ის მაისის ფორუმზე სი ძინპინმა განაცხადა, რომ მის მიერ ინიცირებული მეგაპროექტი არის ,,მშვიდობის, აყვავების, გახსნილობის (ღიაობის), და ინოვაციების გზა’’. ამავდროულად ჩინურმა მხარემ ახლაც არ წარმოადგინა ის მინიმალური ინფორმაცია, რაც უნდა ახლდეს ნებისმიერ მასშტაბურ პროექტს. არ არის შემუშავებული პროექტის ,,შესრულების მთავარი ინდიკატორები’’, არ არის წარმოდგენილი კონკრეტული ინფორმაცია ინვესტიციებისა და დაფინანსების მოცულობისა და სქემების შესახებ. საქმე იქამდე მივიდა, რომ ევროპის რამდენიმე ქვეყანამ – გერმანიამ, საფრანგეთმა, ბრიტანეთმა, ესტონეთმა და სხვებმა – უარი თქვა მონაწილეობა მიეღოთ ფორუმის კომუნიკეშიც კი და ეს გამჭვირვალეობის დეფიციტით ახსნეს.

მაინც რა არის ცნობილი ესეგ-ზე?

წამყვანი ექსპერტების აზრით ,,ესეგ’’-ი ფაქტობრივად ქოლგა-პროექტს წარმოადგენს, რომელიც მოიცავს 900-მდე სხვადასხვა ინფრასტრუქტურულ პროექტს (საავტომობილო და სარკინიგზო გზები, პორტები, ელექტროსადგურები, ხიდები და ა.შ.). ეს პროექტები  დამუშავების სხვადასხვა სტადიაზე იმყოფება და უნდა განხორციელდეს ჯამში 60-ზე მეტ ქვეყანაში. საგულისხმოა, რომ არსებობს ამ მეგაინიციატივის მრავალი ,,ნახევრად ოფიციალური’’ რუკა, მაგრამ არცერთი ოფიციალური რუკა დღემდე არ არის გამოქვეყნებული. ცნობილია, რომ ესეგ-ის ძირითად ბაზას ჩინეთიდან ევროპასა და სამხრეთ აზიაში მიმავალი სულ ექვსი ეკონომიკური დერეფანი შეადგენს. ესეგ-ის ინიციატივა ძირითადად მიმართულია ჩინეთის საზღვრებს გარეთ, თუმცა იგეგმება თვით ჩინეთშიაც შესაბამისი ინფრასტრუქტურის განვითარება. ძირითადი ბენეფიციარი უნდა იყოს სინძიან-უიგურის ავტონომიური რეგიონი, რომელიც უნდა გარდაიქმნას ჩინეთის კონტინენტურ ევრაზიასთან დამაკავშირებელ ჰაბად. სინძიანი ესაზღვრება 8 ქვეყანას და სადღეისოდ ყველაზე განვითარებული დერეფანი – ჩინეთი-პაკისტანი სწორედ მასზე გადის.

ესეგ-ის ფინანსირებისათვის ჩინეთის ინიციატივით შეიქმნა ,,ინფრასტუქურების ინვესტირების აზიური ბანკი’’ და ,,აბრეშუმის გზის ფონდი’’ (სახელმწიფო ფონდია). გარკვეული ფინანსირება მოზიდულია აგრეთვე ჩინეთის სხვა მსხვილი ბანკებიდან. ესეგ-ის პროექტებში ინვესტირდება ჩინეთის სუვერენული ფონდის სახსრები (ჩინეთის საინვესტიციო კორპორაციის მეშვეობით) და ჩინეთის ოქროს სავალუტო რეზერვების სახსრები (სავალუტო კონტროლის სახელმწიფო სამმართველოს მეშვეობით). ინვესტიციების მთლიანი მოცულობა დღემდე გაურკვეველია. ფორუმზე სიძინპინმა 124 მილარდი აშშ დოლარი დაასახელა.

არაერთი ექსპერტი გეოპოლიტიკურ ფაქტორებზე ამახვილებს ყურადღებას. აღსანიშნავია, რომ თვით ჩინეთშიც მიმდინარეობს დისკუსია ესეგ-ის არსზე – ეკონომიკურია თუ გეოპოლიტიკური იგი. ჩინური ანალიტიკური ჯგუფი ,,არატრადიციული უსაფრთხოებისა და მშვიდობიანი განვითარების კვლევის ცენტრი’’ (რეალურად სახელმწიფო სტრუქტურაა) აღნიშნავს, რომ ესეგ-ის მეშვეობით შესაძლებელია ალტერნატიური ენერგეტიკული და სავაჭრო მარშრუტების შექმნა. იმ შემთხვევაში, თუ მოხდება კონფლიქტი აშშ-სა და ჩინეთს შორის, ამჟამად მოქმედი სავაჭრო და ენერგეტიკული მარშრუტები (ძირითად საზღვაო) შეიძლება დაიბლოკოს. ამის გამო კი დიდ მნიშვნელობას იძენს სახმელეთო მარშრუტები, რომლებიც გაივლის ისეთ სუვერენულ სახელმწიფოებზე, რომელიც ნაკლებად განიცდის აშშ-ს გავლენას. მაგალითად შეიძლება პაკისტანის პორტის გვადარის დასახელება, რომელიც ჩინეთს არენდაში აქვს აღებული. ეს პორტი შეიძლება გახდეს ჩინეთისათვის ენერგეტიკული რესურსებისა და ნედლეულის მიწოდების წყარო, იმ შემთხვევაში, თუ აშშ გადაკეტავს მალაკის ვიწრო სრუტეს. ამჟამად მალაკის სრუტით გადის ინდოეთთან, ახლო აღმოსავლეთთან, ევროპასა და აფრიკასთან ჩინეთის თითქმის მთელი ვაჭრობა (50 ათას გემზე მეტი წელიწადში საერთაშორისო ორგანიზაციების მონაცემებით).

მაგრამ აიცილებს რა ამ გზით აშშ-ს შესაძლო ჩარევას საზღვაო მარშრუტების ფუნქციონირებაში, ჩინეთი მაშინათვე აღმოჩნდება დამოკიდებული ახალ სატრანზიტო ქვეყნებში არსებულ ვითარებაზე. ამ ქვეყნებს შორის კი მრავლად არიან ღარიბი და პოლიტიკურად არასტაბილური სახელმწიფოები. ამის ყველაზე მკაფიო მაგალითია ისევ პაკისტანი, სადაც ეკონომიკური დერეფანი გადის არა მარტო გინდიყუშის ქედზე, არამედ იმ მიწებზეც, რომლებსაც ინდოეთი თავის ტერიტორიად მიიჩნევს (ამის გამო იდოეთმა უარი თქვა ესეგ-ის ფორუმში მონაწილეობაზე (!)). გარდა ამისა, ეს ტერიტორია დასახლებული ტომებით, რომლებსაც პაკისტანი სუსტად აკონტროლებს – პაკისტანმა უკვე გამოყო 13 ათასი ჯარისკაცი ჩინური მშენებლობების დასაცავად. ამის გამო ჩინეთი უხვად აფინანსებს პაკისტანს.  პაკისტანი არ არის ერთადერთი მაგალითი იმ პოლიტიკური პრობლემებისა, რომლებსაც ხვდება ჩინეთი აბრეშუმის ახალი გზის მარშრუტზე. ა.წ. თებერვალში შრი-ლანკაში იყო მასშტაბური ანტიჩინური გამოსვლები. ერთი წლის წინათ ყაზახეთში მიწის კანონში ცვლილებების შეტანის შემდეგ ყაზახეთის დიდ ქალაქებშიც მასობრივი ანტიჩინური გამოსვლები იყო: მიუხედავად იმისა, რომ ჩინელმა ინვესტორებმა ყაზახეთში შეისყიდეს სრულიად უმნიშვნელო ოდენობის მიწები, დამკვიდრდა საზოგადოებრივი აზრი, რომ ეს კანონი კარს გაუღებდა გიგანტი მეზობლის ექსპანსიას ყაზახეთში. ,,ჩინეთში გასრისეს უიგურები, ახლა კი ჩვენი ჯერი მოდის’’, ამბობენ უბრალო ყაზახები. ხოლო მოარული ხმები იმაზე, რომ ყაზახეთის მოსაზღვრე სინძიანში ერთ მშვენიერ დღეს აკრიფეს მთელი უიგურული ინტელიგენცია და უცნობი მიმართულებით წაიყვანეს, პოპულარულია არა მხოლოდ უბრალო ყაზახებსა, არამედ ყაზუხურ ინტელიგენციაშიც.

ფინანსური ექსპერტები ყურადღებას აქცევენ იმას, რომ ესეგ-ის ფარგლებში ჩინურმა ბანკებმა უხვად აფინასებენ ისეთ არასტაბილურ და ღარიბ ქვეყნებსაც, რომლებიც დიდი ალბათობით ვერ დააბრუნებენ აღებულ კრედიტებს და ვერ მიაღწევენ საინვესტიციო პროექტების მომგებიანობას. ამან კი, ადრე თუ გვიან, შეიძლება გამოიწვიოს ჩინეთის საბანკო სისტემის ჩამოშლა მთელი მსოფლიოსათვის სავალალო შედეგებით. აღსანიშნავია, რომ კრედიტების გაცემა და ინვესტიციების დაფინასება ხდება იმ ფონზე, როდესაც ჩინეთს სერიოზული ეკონომიკური და ფინანსური პრობლემები გაუჩნდა და მოუწია იუანის დევალვირება, სავალუტო რეზერვების მკვეთრი შემცირება და ა.შ. ამ ფონზე, მრავალი განცხადების მიუხედავად, ჩინეთი სათანადოდ ვერ ანვითარებს სახმელეთო-სარკინიგზო გზებს. ჩინეთის ვაჭრობამ ევროკავშირთან სადღეისოდ ასტრონომიულ ციფრს მაღწია – დღეში 1.5 მილიარდი ევრო. თვით ჩინეთში კი თავი იჩინა მნიშვნელოვანმა უთანასწორობამ: ზღვისპირა რაიონებში მუშა ხელი მკვეთრად გაძვირდა, დასავლეთ პროვინციებში კი ამ მხრივ ძვრა არ არის და ბევრი ადამიანი სიღარიბის ზღვარს მიღმა ცხოვრობს. დამკვირვებლები აღნიშნავენ ნეომაოისტური მოძრაობის მომძლავრებას. ჩინეთი ავითარებს დასავლეთის რეგიონების ათვისების სახელმწიფო პროგრამას, ცდილობს იქ შესაბამისი ინფრასტრუქტურის აშენებას. ამ მხრივ თითქოს მიზანშეწონილი უნდა იყოს ევროპისაკენ სინძიანის პროვინციიდან სახმელეთო გზების განვითარება. საბაჟო კავშირში გაერთიანებული ყაზახეთი, რუსეთი და ბელარუსი ამ მხრივ საუკეთესო საშუალებაა, მით უფრო, რომ რკინიგზით საქონლის გადატანა დროში 12-16 დღეღამის მოგებას მოიტანს საზღვაო გზებთან (30 დღე) შედარებით. მაგრამ ჯერ-ჯერობით ამ მიმათულებით საქმე არ იძვრის. მიზეზი კი ის არის, რომ ევროპაში საზღვაო გზით საქონლის მიტანა 2-1.5-ჯერ იაფია სახმელეთო გზებზე, თანაც ჩინეთი ძირითადად ისეთი საქონლით ვაჭრობს, რომელიც არაა მალფუჭებადი და დროის მოგება ეკონომიკურ ფაქტორში არ გადადის. უფრო მეტიც, ყაზახეთ – რუსეთის გზები გადის ისეთ ადგილებზე, სადაც ზამთარში ტემპერატურა -50 გრადუსს აღწევს. ეს კი ნიშნავს, რომ საჭირო იქნება ვაგონების გათბობა, ვინაიდან ბევრი საქონელი ასეთ ტემპერატურაზე ზიანდება. ამჟამად ჩინეთს გადააქვს ყაზახეთ-რუსეთის გზით ევროპაში მიმავალი საქონლის მხოლოდ 1.6% და წლების განმავლობაში ამ წილის ზრდის დინამიკა ძალზე დაბალია.

ექსპერტები აღნიშნავენ ესეგ-ის კამპანიურ ხასიათს, რაც იმაშიც ვლინდება, რომ ჩინეთის მთავრობამ ესეგის ქოლგა-ბრენდის ქვეშ მოაქცია ის ძველი პროექტებიც, რომელთა განხორციელება ჯერ კიდევ 10-20 წლის წინათ დაიწყო. ამჟამად კი ჩინეთის თითქმის ყველა მუნიციპალიტეტი და პროვინცია ცდილობს მიაღწიოს იმას, რომ მათი პროექტებიც მოხვდეს პეკინის დიდი პროგრამის ეგიდის ქვეშ და ეს მცდელობებიც მკვეთრად ავლენს ესეგ-ის კამპანიურ ხასიათს. ჩანს, რომ მთავარია არა დასაბუთებული ეკონომიკური გათვლების წარდგენა, არა მოსალოდნელი მოგების შეფასება, არამედ პროპაგანდისტული კომპონენტის კარგი ,,პრომოუშენი’’. ის, რასაც საგარეო პარტნიორები ესეგ-ის დიდ ნაკლად მიიჩნევენ, ანუ მკაფიო კრიტერიუმების და პირობების არარსებობას, სი-ძინპინისა და ჩინეთის მრავალი ადგილობრივი მმართველისათვის აშკარა პლუსია. მათ ეძლევათ საშუალება პრაქტიკულად ნებისმიერი ღონისძიება, ჰაინანის კუნძულზე სილამაზის საერთაშორისო კონკურსის ჩატარების ჩათვლით, ესეგ-ის ქოლგა-ბრენდის ქვეშ მოაქციონ და ეს ესეგ-ის ინიციატივის მორიგ წარმატებად გამოაცხადონ. ამ ღონისძიებათა რიცხვში არის ჩინეთი-ევროპა მიმართულების რამდენიმე მატარებლის ერთჯერადი  გაშვებაც, რაც უხვად იყო რეკლამირებული და რასაც არავითარი განვითარება არ მოჰყოლია. (ერთი ასეთი მატარებელი სამიოდე წლის წინათ საქართველოშიც შემოვიდა). აღსანიშნავია, რომ ჩინეთში გაჩნდა ესეგ-ის შემსწავლელი ასობით საექსპერტო და ანალიტიკური ცენტრი. ,,ცენტრალურ ლიდერ’’ სინ ძინპინისათვის ეს ყველაფერი პოლიტიკური კაპიტალის მოპოვების კიდევ ერთი საშუალებაა და ექსპერტები აღნიშნავენ, რომ მაისში ჩატარებული ესეგ-ის ფორუმი და შესაბამისი შემდგომი ღონისძიებები ა.წ. შემოდგომაზე ჩინეთის კომპარტიის ყრილობისათვის მზადების მთავარი კომპონენტია. ამ ყრილობაზე ,,ცენტრალური ლიდერი’’ სი უნდა წარდგეს, როგორც მსოფლიოს აღიარებული ლიდერი. აღსანიშნავია, რომ სი-ძინპინი პირველი ჩინელი ლიდერია, რომელმაც მონაწილეობა მიიღო დავოსის მსოფლიო ეკონომიკურ ფორუმში ა.წ. იანვარში და თავის სიტყვაში მან მოუწოდა მთელ მსოფლიოს უზრუნველყოს მუშა ძალის, საქონლის და ფინანსების თავისუფალი გადაადგილება, ვინაიდან ეს დიდ სიკეთეს მოუტანს ყველა ქვეყანას. დამკვირვებელთა აზრით სი ძინპინმა სიტყვა-სიტყვით თქვა ის, რისკენაც ათწლეულების განმავლობაში მსოფლიოს მოუწოდებდნენ აშშ-ს პრეზიდენტები და ამან მკვეთრი და კომიკური კონტრასტი შეადგინა აშშ-ს პრეზიდენტ ტრამპის საპირისპირო ლოზუნგებთან.

რა სარგებელი შეიძლება მიიღოს ესეგ-იდან საქართველომ და როგორ უნდა მოქმედებდეს საქართველოს მთავრობა?

ქართველ ექსპერტთა აზრით საქართველოს, ობიექტური მონაცემებიდან გამომდინარე, გაუჭირდება იმის დამტკიცება, რომ ჩვენი სახელმწიფოს და ჩვენი ტერიტორიის ესეგ-ში ჩართვა განსაკუთრებულ მოგებას მოუტანს ჩინეთს და, საზოგადოდ, პოტენციურ ინვესტორებს. მაგრამ სწორედ ესეგ-ის პოლიტიკურმა და კამპანიურმა მდგენელმა შეიძლება უზრუნველყოს ის, რომ ჩინეთმა არ დატოვოს საქართველო უყურადღებოდ. ჩვენი მასშტაბების ასიმეტრიულობამ კი შეიძლება განაპირობოს ჩინეთიდან ისეთი ინვესტიციების მოზიდვა, რომელიც ჩინეთისათვის სრულიად უმნიშვნელო იქნება, საქართველოსათვის კი შეიძლება ყველაზე მსხვილ ინვესტიციად იქცეს, რაც კი მიგვიღია დამოუკიდებლობის გამოცხადებიდან დღემდე. ამ მხრივ მისასალმებელია საქართველოს მთავრობის ყველა მცდელობა აღნიშნული მიმართულებით: მატარებლის გატარება სათანადო რეკლამირებით, ჩინური ბანკის საქართველოში დაფუძნება და სხვა. აღსანიშნავია, რომ ჩინეთში გაშუქდა ფორუმის ფარგლებში საქართველოსთან თავისუფალ ვაჭრობაზე ხელშეკრულების გაფორმება, თუმცა ყველას ესმის, რომ ჩინეთის საქართველოსთან ვაჭრობის მოცულობა ჩინეთისათვის სტატისტიკურ ნულთან მიახლოებული იქნება და წლიური მოცულობა ბევრად ნაკლები იქნება, ვიდრე ევროგაერთიანებასთან ვაჭრობის ყოველდღიური 1.5 მილიარდი ევრო. ქართულმა მხარემ ეკონომიკური არგუმენტების გარდა უნდა აქტიურად გამოიყენოს ,,რბილი ძალის’’ გაზრდის შესაძლებლობა: ის, რომ საქართველოზე ძველად გადიოდა აბრეშუმის გზის ერთერთი განშტოება და თვით მარკო პოლომ საქართველო გამოიარა; ის რომ საქართველო სტალინის სამშობლოა და გორში არის უნიკალური სახლ-მუზეუმი; ის რომ შევარდნაძე პირადად შეხვდა დენ სიაო პინს და რომ შევარდნაძისა და საქართველოს ხათრით ჩინეთმა საქართველოსათვის რთულ წლებში და საქართველოს პრობლემურ რეგიონში ააშენა ჰესი და ა.შ. და რომ საქართველო ბევრს გააკეთებს ესეგ-ის პოპულარიზაციისათვის მთელ რეგიონში. (ამ მხრივ სასარგებლო იქნება ესეგ-ის შემსწავლელი და პროპაგანდისტული ცენტრის შექმნა საქართველოში.)

დაბოლოს აღვნიშნოთ, რომ ჩინეთთან მჭიდრო ურთიერთობა მეტად სასარგებლო იქნება საქართველოს ეროვნული უსაფრთხოებისათვის სამხრეთ კავკასიაში ბოლო წლებში შექმნილი გეოპოლიტიკური ვითარების გათვალისწინებით, რასაც სამართლიანად აღნიშნავს საქართველოსა და რეგიონის კარგი მცოდნე ამერიკელი მეცნიერი ლინკოლნ მიტჩელი.

პეტრე მამრაძე

გამოყენებული ლიტერატურა:

The Critical Transition: China’s Priorities for 2021, Research Paper Edited by Kerry Brown, Asia Programme, February 2017, Chatham House

Xi’s Vision for China’s Belt and Road Initiative, Paul Haenle, Carnegie-Tsinghua Center for Global Policy, May 09, 2017

Xi Jinping is China’s ,,Core’’ Leader: Here’s What it Means, Chris Buckley, Ney-York Times, Oct. 30, 2016

How China is Using its Economic Goals to Assert its Influence, Matt Ferchen, National Interest, May 25, 2017

Why the West is responsible for China’s OBOR project, Arun K Singh, May 18, 2017, hindustantimes

Один пояс, много тупиков. Зачем Китаю нужен новый Шелковый путь,  Александр Зотин, 24.05.2017, carnegie.ru

Поворот на Восток: Пояс без пути, Александр Габуев, Ведомости, № 4320 от 15.05.2017,

Председатель пути. Что инициатива «Один пояс – один путь» означает лично для Си Цзиньпина и его власти, Игорь Денисов, 19.05.2017, Carnegie.ru

ჩინეთი საქართველოს მზარდი და საიმედო სავაჭრო-ეკონომიკური პარტნიორია. მის წილად მოდის საქართველოს მთლიანი ექსპორტის 10 პროცენტი და იმპორტის მთლიანი მოცულობის 7 პროცენტზე მეტი. ამასთან, მიუხედავად იმისა, რომ მსოფლიოს ეს უდიდესი დემოგრაფიული და უკვე თითქმის უდიდესი ეკონომიკური პოტენციალის მქონე ქვეყანა საქართველოს ექსპორტში უფრო სოლიდურადაა წარმოდგენილი, ვიდრე იმპორტში, ზოგადად ქართული სახელმწიფოს ექსპორტ-იმპორტის მნიშვნელოვანი დისბალანსის გამო (საქართველოს ყოველ ერთ დოლარ ექსპორტზე ბოლო წლებში დაახლოებით სამი დოლარის იმპორტი მოდის) სავაჭრო ბალანსი საქართველოს ჩინეთთან უარყოფითი აქვს. – საუკეთესო დონეს ამ მხრივ ჩვენმა ქვეყანამ ბოლო პერიოდში მიაღწია – ყოველ 100 დოლარის იმპორტზე ჩინეთიდან,  ჩინეთში ქართული საქონლის 48 დოლარის ექსპორტი მოდის. აღნიშნული დისპროპორციის გამო მარტო 2010 წლის შემდეგ  (2011-2017 წწ.) ჩინეთიდან საქართველოში 3.2 მილიარდი აშშ დოლარით მეტი საქონელი შემოვიდა, ვიდრე გავიდა.

საქართველოს საგარეო სავაჭრო ბრუნვაში დიდი ხნის განმავლობაში  ჩინეთს უფრო მაღალი წილი ექსპორტის ნაცვლად იმპორტში ეკავა. – იყო დრო, როცა ექსპორტ-იმპორტის მიხედვით ჩინეთის წილების დისპროპორცია კრიტიკულ ზღვარს აღწევდა. მაგალითად, 2012 წელს  ჩინეთის წილად მოდიოდა საქართველოს იმპორტის  7.6 პროცენტი და  ექსპორტის  მხოლოდ 1.1 პროცენტი. მდგომარეობა რადიკალურად შეიცვალა 2016 წლისთვის, როდესაც  ჩინეთის წილმა საქართველოს ექსპორტში გადაუსწრო იმპორტის წილს, ძირითადად, ქართული ღვინის ფორსირებული ექსპორტით. – ბოლო მონაცემებით, 2017 წლის იანვარ-აპრილში საქართველოდან ექსპორტირებული ღვინის 13 პროცენტი (2.4 მლნ. ბოთლი) ჩინეთის სახალხო რესპუბლიკაზე მოდის; ზრდამ გასული წლის შესაბამის პერიოდთან შედარებით შეადგინა 207 პროცენტი, მაშინ როდესაც ექსპორტირებული ღვინის მოცულობა  რუსეთის ფედერაციაში  გაიზარდა მხოლოდ 87 პროცენტით და საშუალოდ მთელ მსოფლიოში – 59 პროცენტით. ამჟამად ჩინეთი მეორე ადგილს იკავებს იმ ქვეყნებს შორის, სადაც ქართული ღვინის ექსპორტი ხორციელდება (პირველ ადგილზე – რუსეთი, 60%-იანი წილით), მეოთხე ადგილს კი – მთლიანი ბრუნვის მიხედვით საქართველოს სავაჭრო პარტნიორებს შორის – თურქეთის, რუსეთისა და აზერბაიჯანის შემდეგ (თურქეთი – 14.6%; რუსეთი – 11.0%; აზერბაიჯანი – 8.8%; ჩინეთი – 7.8%).

ზოგადად, ბოლო წლებში (თუ ათვლის წერტილად ავიღებთ 2010 წელს), ჩინეთთან საქართველოს ექსპორტი 8.8-ჯერ გაიზარდა, მაშინ როდესაც  ექსპორტი დანარჩენ ქვეყნებთან, მხოლოდ 29.0 პროცენტით.

იმპორტის დინამიკა  ჩინეთიდან სხვა ქვეყნებიდან განხორციელებულ იმპორტის დინამიკასთან  უფრო სინქრონიზებული იყო: საქართველოს მთლიანი იმპორტი 2010 წელთან შედარებით ბოლო შვიდ წელიწადში გაიზარდა  38.6 პროცენტით, მათ შორის ჩინეთიდან – 63.3 პროცენტით, ხოლო დანარჩენ მსოფლიოდან, ჩინეთის გარეშე – 37.0 პროცენტით.

აღნიშნული, განსხვავებული დინამიკის წყალობით ექსპორტით იმპორტის გადაფარვა ჩინეთთან ვაჭრობაში ბოლო 5 წლის მანძილზე (2012-2017 წწ.) 11-ჯერ გაუმჯობესდა. – 2012 წელს ყოველ 100 დოლარის იმპორტზე ჩინეთში ქართული საქონლის ექსპორტი მხოლოდ 4.2 დოლარს შეადგენდა, 2017 წლის გავლილ პერიოდში კი მან უკვე 47.9 დოლარს მიაღწია. ამასთან, აღნიშნული მაჩვენებლის შემდგომი გაუმჯობესების შესაძლებლობა დამოკიდებულია ქართული მრეწველობისა და სოფლის მეურნეობის  საექსპორტო პოტენციალზე (პირველ რიგში, ქართული ღვინის ექსპორტის ზრდაზე) და მეორეს მხრივ, ჩინური საქონლის იმპორტის იმ ახალი ტალღის მასშტაბებზე, რომლის შესაძლებლობა  მას საქართველო-ჩინეთს შორის 13 მაისს პეკინში საქართველოს ეკონომიკის სამინისტროსა და ჩინეთის კომერციის სამინისტროს შორის თავისუფალი ვაჭრობის შესახებ ხელშეკრულების ხელმოწერის შემდეგ მიეცა.

საქართველო რეგიონში პირველი ქვეყანაა, ვისთანაც ჩინეთმა თავისუფალი ვაჭრობის შეთანხმება გააფორმა.

ჩინეთის ინტერესი საქართველოთი არ შემოიფარგლება მხოლოდ საქონლის დამატებითი პარტიის საკმაოდ შეზღუდული შესაძლებლობების (დაბალი მყიდველობითი უნარიანობის და შეზღუდული რაოდენობის – ჩინური მასშტაბებით – მოსახლეობის) მქონე ქვეყანაში რეალიზაციის გამო. ჩინეთის ინტერესი საქართველოთი  გამოიხატება იმ პლაცდარმის ფორმირებაში, რაც ხელს შეუწყობს ჩინური კაპიტალის (თანა)მონაწილეობით საქართველოში წარმოებული პროდუქციის, ისევე როგორც საქართველოს სატრანსპორტო დერეფნის გამოყენებით ჩინური საქონლის  გატანას მაღალი მყიდველობითი უნარიანობის მქონე სხვა ქვეყნებში (პირველ რიგში, ევროკავშირის წევრ სახელმწიფოებში).

ჩინეთთან თავისუფალი ვაჭრობის შეთანხმების ამოქმედების შემდეგ საქართველოში წარმოებულ საქონელსა და მომსახურებას ეხსნება უზარმაზარი ბაზარი დაახლოებით 1,4-მილიარდიანი პოტენციური მომხმარებლით. ქართველ მწარმოებლებს შესაძლებლობა ექნებათ, პროდუქცია ჩინეთის ბაზარზე დამატებითი საბაჟო გადასახადის გარეშე შეიტანონ. ხელშეკრულების ფარგლებში ჩინეთში ექსპორტის შემთხვევაში ქართული პროდუქციის დაახლოებით 94 პროცენტი (ღვინო, თხილი, თაფლი, მინერალური წყალი, ლუდი, უალკოჰოლო სასმელები, ჯემები, წვენები, ბოსტნეული, ხილი, შოკოლადის ნაწარმი, ჩაი, თევზი და სხვა ზღვის პროდუქტები, მარცვლეული, სამკურნალო საშუალებები, კაბელები, პლასტმასის პროდუქცია, აზოტოვანი და მინერალური სასუქების სახეობები, ფეროსილიკომანგანუმი, ლოკომოტივები და ა.შ.) გათავისუფლდება საბაჟო გადასახადისგან. ამან გარკვეულწილად, დამატებითი იმპულსები  უნდა მისცეს საქართველოს ეკონომიკის რეალური სექტორის განვითარებას. გასული საუკუნის ბოლო ათწლეულში ჩავარდნისა და 2000-იანი წლების ზრდის საშუალო დინამიკის შემდეგ ბოლო პერიოდში საქართველოს მრეწველობის ზრდის ტემპი დაახლოებით 1.5-ჯერ აღემატება ეკონომიკის (მთლიანი შიგა პროდუქტის) ზრდის ტემპს და ჩინეთთან დადებული ხელშეკრულება ამ კუთხით ქმნის დამატებით სტიმულებს მისი შემდგომი ზრდისთვის. თუმცა, რამდენად შეძლებს საქართველოს ეკონომიკა აღნიშნული პოტენციალის რეალურ მასშტაბებში „კონვერტაციას“, ისევე, როგორც რამდენად დიდი იქნება ჩინური იმპორტის ტალღა ქართულ სამომხმარებლო ბაზარზე, ამას უახლოესი მომავალი გვიჩვენებს.

ქვემოთ მოტანილია მონაცემები, რომლებიც ადასტურებენ, თუ როგორი თანმიმდევრობით და მიზანსწრაფულობით აძლიერებს ჩინეთი თავის როლს საქართველოს საგარეო-სავაჭრო ბრუნვაში.

ჩინეთის ადგილი საქართველოს ექსპორტ-იმპორტში

სავაჭრო პარტნიორი ქვეყნების მიხედვით

2000-2017 წლებში

აღნიშნულ კონტექსტში უაღრესად საინტერესოა ჩინეთის კონკურენცია საქართველოს ისეთ ტრადიციულ სავაჭრო „გრანდებთან“, როგორებიცაა რუსეთი და თურქეთი.

ჩინეთთან საქონლის ექსპორტის ფაქტობრივად შეუზღუდავი შესაძლებლობის პირობებში, მოსალოდნელია საქართველოს საექსპორტო ნაკადების სიმძიმის ცენტრმა თურქეთისა და რუსეთის ნაცვლად ჩინეთის მიმართულებით გადაინაცვლოს. ეს ეხება როგორც „ტრადიციულ“ ქართულ საექსპორტო პროდუქტს – ღვინოსა და მინერალურ წყლებს, ისე ქიმიურ, მეტალურგიულ და სხვა სახის პროდუქციას. საქართველოს სამრეწველო პოტენციალი ჯერჯერობით არ არის იმ მასშტაბების, რომ ერთდროულად შეუფერხებლად დააკმაყოფილოს  რუსული და ჩინური ბაზრების მზარდი მოთხოვნები. შესაბამისად, სრულებითაც არ განეკუთვნება ფანტასტიკის სფეროს ჩინური და რუსული მხარეების მზარდი კონკურენცია ქართული პროდუქციის მოსაზიდად. ამის მკაფიო მაგალითია ქართული ღვინის ექსპორტის გეოგრაფიაში სერიოზული ძვრები: ქართული ღვინის რუსეთში გატანილი ყოველ 100 ბოთლზე ჩინეთში გატანილი ბოთლების რაოდენობა მხოლოდ ბოლო ერთ წელიწადში 13-დან 22-მდე გაიზარდა; 2010 წელთან შედარებით 2016 წლისთვის მთლიანი ექსპორტის მიხედვით რუსეთში  ყოველი 100 დოლარის ექსპორტზე ქართული საქონლის ექსპორტი ჩინეთში  77-დან 82 აშშ დოლარამდე გაიზარდა.

მთელი საქონელბრუნვის მიხედვით, ჩინეთთან საქართველოს საქონელბრუნვა, ბოლო მონაცემებით, შეადგენს რუსეთთან ანალოგიური მაჩვენებლის 71 პროცენტს და თურქეთთან საქონელბრუნვის 53 პროცენტს.

სავაჭრო ბრუნვასთან შედარებით ჯერჯერობით გაცილებით მოკრძალებულად გამოიყურება ჩინეთის საინვესტიციო აქტიურობა  საქართველოში. ამ საუკუნეში ჩინური  ინვესტიციების მთლიანი მოცულობა საქართველოში  მხოლოდ 480 მილიონი აშშ დოლარია, რაც იმავე პერიოდში საქართველოში განხორციელებული პირდაპირი უცხოური ინვესტიციების მხოლოდ 3.1 პროცენტია (შედარებისთვის: იმავე პერიოდში საქართველოს საგარეო სავაჭრო ბრუნვაში ჩინეთის წილი 6.6 პროცენტს შეადგენს, ხოლო მარტო იმპორტში, შესაბამისად, 7.6 პროცენტს).

ჩინური ინვესტიციებით საქართველოში ექსპლუატაციაში შესული ობიექტებიდან გამოირჩევიან  2004 წელს ექსპლუატაციაში შესული ხადორის ჰესი (მშენებლობა დაიწყო 2001 წ.) – მდინარეების ალაზნისა და სამყურისწყლის შესართავთან პანკისის ხეობაში, რომლის დადგმული სიმძლავრეა 24 მგვტ., ხოლო საშუალო წლიური გამომუშავება – 100 მლნ. კვტ. სთ., აგრეთვე „ჰუალინგის საერთაშორისო ეკონომიკური ზონის“ პროექტი „თბილისის ზღვის ახალი ქალაქი“, რომელიც  განთავსებულია თბილისის ზღვის მიმდებარე 420 ჰექტარ ფართობზე. იგი წარმოადგენს არა მარტო ჰუალინგ ჯგუფის, არამედ ჯერჯერობით ჩინური კაპიტალის მონაწილეობით ყველაზე დიდ პროექტს საქართველოში. პროექტი ორიენტირებულია თბილისის ამ ნაწილის ათწლიან პერიოდის მანძილზე ურბანულ ზრდასა და ეკონომიკურ განვითარებაზე. მის მასშტაბურობაზე მეტყველებს მისი რეალიზაციის პირველი სამი წლის მანძილზე უკვე დაბანდებული 150 მლნ. აშშ დოლარის ინვესტიციები. მშენებლობის სრული ციკლის დასრულების შემდეგ თბილისის ეს უბანი მიიღებს რამდენიმე ათეულ მრავალბინიან საცხოვრებელ კორპუსს, სააგარაკო სახლებსა და ტურისტულ-დასასვენებელ ზონას. ტერიტორიაზე განთავსდა ოლიმპიური სოფელი, რომელმაც 2015 წელს უმასპინძლა თბილისის რიგით მე 13 -ე ევროპის ახალგაზრდულ ოლიმპიურ ფესტივალს. ჩინური მხარე მონაწილეობდა რიკოთის უღელტეხილზე საავტომობილო გვირაბის სარეაბილიტაციო სამუშაოებსა და რიგი სხვა პროექტების რეალიზაციაში.

პერსპექტივაში დგას საკითხი ჩინური კაპიტალის აქტიურ მონაწილეობაში ისეთ სექტორებში,  როგორიცაა ჰიდროენერგეტიკა, ტრანსპორტი, საფინანსო და სოფლის მეურნეობ, ტურიზმი და სხვ.

მიუხედავად აღნიშნული აქტივობებისა, ზემოთ მოტანილი მონაცემებიდან აშკარაა, რომ უარყოფითი სავაჭრო სალდოს მოცულობა ჩინეთთან 6-7-ჯერ აღემატება ჩინეთიდან პირდაპირ ინვესტიციებს საქართველოს ეკონომიკაში, ან სხვაგვარად რომ ვთქვათ, ჯერჯერობით საქართველოში ინვესტიციის სახით „ბრუნდება“  საქართველოდან ჩინეთში გატანილი მხოლოდ ყოველი მეექვსე-მეშვიდე დოლარი.

სულ ახლახანს გაჩნდა ინფორმაცია, რომ ახალი ჩინური ბანკი შემოდის საქართველოში მილიარდდოლარიანი საწესდებო კაპიტალით. თუ ეს ბანკი იმავე რეჟიმში იმუშავებს, როგორც დანარჩენი ბანკები ჩვენთან, ის გახდება მათი მნიშვნელოვანი კონკურენტი, ანუ სერიოზულ გავლენას მოახდენს საკრედიტო რესურსების ხელმიწვდომობაზე და მათ ფასზე (საპროცენტო განაკვეთზე).  ჯერჯერობით ძალზე მწირი ინფორმაცია ვრცელდება ამ ახალი ჩინური ბანკის შესახებ – არ ვიცით, ის სუფთა კომერციული იქნება თუ საინვესტიციო დატვირთვის. თუმცა, ცალსახად, ის ეკონომიკურთან ერთად გარკვეულწილად პოლიტიკური დატვირთვის მატარებელიც იქნება;  თანაც არა მარტო ჩინური მხარისათვის, არამედ ქართული სახელმწიფოსათვის.

საქმე იმაშია, რომ დღეის მდგომარეობით საქართველო წარმოადგენს მსხვილი პოლიტიკური და ეკონომიკური გაერთიანებებისა და სახელმწიფოების სერიოზული კონკურენციის სივრცეს. აღნიშნულ პროცესში ჩინეთის ჩართულობა არა მარტო მნიშვნელოვან როლს შეასრულებს ასეთი მსხვილი მოთამაშეების ინტერესების დაბალანსებაში, არამედ არანაკლებ მნიშვნელოვანი ფაქტორი გახდება საქართველოს სახელმწიფოებრივი მდგრადობისა და უსაფრთხოების უზრუნველყოფის საქმეში. – ჩინეთი ის სახელმწიფოა, რომელსაც ანგარიშს უწევენ აშშ-ცა და რუსეთიც. შესაბამისად, რაც უფრო მეტად იქნება წარმოდგენილი ჩინური კაპიტალი საქართველოს ეკონომიკაში, მით უფრო მოზომილი, ფრთხილი და კომპლიმენტარული იქნება სხვა მსხვილი მოთამაშეების რეაქცია და დამოკიდებულება საქართველოსადმი.

ამ მხრივ, ერთი საკითხი იმსახურებს განსაკუთრებულ ყურადღებას.

„ქართული ოცნების“ წინასაარჩევნო პროგრამაში ლაპარაკი იყო სივრცით განვითარებაზე, მაგისტრალების, გვირაბების მშენებლობაზე, რაც მოითხოვს კოლოსალურ თანხებს, რისი მობილიზების შესაძლებლობა საქართველოს, მხოლოდ შიდა რესურსებზე დაყრდნობით, ბუნებრივია, არა აქვს.  პრობლემის გადაწყვეტის ოპტიმალური გზა იქნებოდა კონსორციუმის შექმნა, რომელიც მოიზიდავდა სახსრებს საქართველოს ტერიტორიაზე, მათ შორის კავკასიის მთავარ ქედზე, გზების, ხიდებისა და გვირაბების, სარკინიგზო ხაზების, ზოგადად, მსოფლიო დონის სატრანსპორტო-საკომუნიკაციო ინფრასტრუქტურის შექმნაზე. საქართველო გეოგრაფიული მდებარეობით ევროპისა და ცენტრალური აზიის დამაკავშირებელი დერეფანია, რის გამოც მას გააჩნია აშკარა უპირატესობები იქცეს სავაჭრო, სატრანსპორტო და ლოჯისტიკის ცენტრად.  მიუხედავად ამისა, საქართველოს თანამედროვე გეოგრაფიული მდგომარეობის გამოყენება საგრძნობლად იზღუდება სათანადო საგზაო ინფრასტრუქტურის არარსებობის გამო. – ტერიტორიის ყოველ ერთ კვადრატულ კილომეტრ ფართობზე მაგისტრალური გზების სიგრძით საქართველო ჩამორჩება თურქეთს – 3-ჯერ, საბერძნეთს – 4-ჯერ, შვეიცარიას – 7-ჯერ… მდგომარეობა რამდენადმე გამოსწორდება ბაქო-თბილისის-ყარსის სარკინიგზო მაგისტრალის ექსპლუატაციაში შესვლის შემდეგ. ეს გზა პეკინიდან მომავალ სატვირთო მატარებლებს საშუალებას მისცემს ევროპაში დაახლოებით 20 დღეში ჩავიდნენ – რაც ფულისა და დროის დიდ რესურსს დაზოგავს. ყოველივე ეს უფრო რეალურსა და ქმედითს გახდის ჩინური მხარის ინიციატივით დაწყებულ გლობალური პროექტს „ერთი სარტყელი, ერთი გზა“, მათ შორის რკინიგზით ჩინეთიდან საქართველოს გავლით ევროპისაკენ  ტვირთბრუნვის ინტენსიფიკაციის მიმართულებით.

ამავე დროს, საქართველოს მდებარეობა ობიექტურად მოითხოვს სატრანსპორტო ინფრასტრუქტურის განვითარებას არა მარტო აღმოსავლეთისა და სამხრეთის, არამედ  დანარჩენი მიმართულებებითაც. ყოველივე ეს მოითხოვს უზარმაზარი სახსრების მობილიზებას, პირველ რიგში იმ ქვეყნებიდან, რომლებიც დაინტერესებულნი არიან საქართველოს გეოგრაფიული მდგომარეობის გამოყენებით. შესაბამისი სახსრების მობილიზების, განკარგვის, ოპერირების ოპტიმალური მოდელი იქნებოდა საქართველოს საერთაშორისო ინფრასტრუქტურული კონსორციუმის ფორმირება ისეთივე ფორმატით, როგორიც ეს თავის დროზე ნავთობისა და გაზის რესურსებთან მიმართებაში გააკეთა ჰეიდარ ალიევმა და რომლის წევრებადაც მსოფლიოს წამყვანი ენერგეტიკული მოთამაშეები მოიწვია. ევროპული მიმართულებით საქართველოს პლაცდარმად გამოყენებისათვის ჩინეთმა აქტიური მონაწილეობა შეიძლება მიიღოს აღნიშნული კონსორციუმის ფორმირებასა და საქმიანობაში, ისევე როგორც მსხვილი (საქართველოს მასშტაბით) სხვა პროექტების რეალიზაციაში. ზემოხსენებული ახალი ჩინური ბანკის შემოსვლა საქართველოს საკრედიტო ბაზარზე ამ მიმართულებით ჩინეთის აქტიურობას უფრო ლოგიკურს, პერსპექტიულს და პროგნოზირებადს გახდიდა…

იოსებ არჩვაძე