ჯერ კიდევ 2013 წლის ბოლოს ჩინეთის პრეზიდენტმა სი ძინპინმა განაცხადა, რომ ჩინეთი გამოდიოდა ,,სარტყელისა და გზის’’ ინიციატივით და რომ ამაში მოიაზრებოდა ჩინეთისა და ცენტრალური აზიის ქვეყნების თანამშრომლობის გაფართოება. ინიციატივა ითვალისწინებდა რეგიონალური ურთიერთკავშირების გაძლიერებას, ეკონომიკური და სავაჭრო ურთიერთობის გაღრმავებას და ადამიანებს შორის კავშირების განმტკიცებას ყველა ქვეყანაში, რომლებშიც კი გაივლიდა ,,გზა’’. ინიციატივას სტრატეგიული კომპონენტიც ახლდა: სი ძინპინმა განაცხადა, რომ უნდა შეიქმნილიყო ,,მსგავსი ცნობიერების მქონე ერების საზოგადოება’’ – ერებისა, რომლებსაც აერთიანებს გეოგრაფია, სუვერენობის პრინციპები (!, პ.მ.); და საერთო მტრების ყოლა. საერთო მტრებში კი სი ძინპინმა დაასახელა ტერორიზმი, ექსტრემიზი და სეპარატიზმი. მისი აზრით ასეთი მიდგომა მტკიცედ შეკავშირებულ ბლოკს შექმნიდა.

ჩინეთის მთავრობის ამ ინიციატივამ დიდი ინტერესი გმოიწვია მსოფლიოში, მაგრამ მხოლოდ ორი წლის შემდეგ, 2015 წლის მარტში, ჩინეთის მთავრობამ წარმოადგინა პირველი ,,სამოქმედო გეგმა’’. ეს გეგმა უფრო მასშტაბური აღმოჩნდა, ვიდრე 2013 წელს გახმოვანებული ინიციატივა. აღსანიშნავია, რომ 2015-ში ჩინეთის მთავრობამ განაცხადა, რომ ინიციატივის მიზანია არა მარტო რეგიონში, არამედ მთელ მსოფლიოში კეთილდღეობის და სტაბილურობის დონის ამაღლება; რომ ჩინეთი ამ პროექტის მხოლოდ  ინიციატორი, ორგანიზატორი და ერთერთი აქციონერია; რომ ეს პროექტი ჩინეთისთვისაც კარგია იმიტომ, რომ ხელს შეუწყობს ჩინეთის ღარიბ დასავლურ პროვინციებში ინვესტიციების მოზიდვას, განვითარებული რეგიონებიდან ჭარბი იდუსტრიული სიმძლავრეების უცხოეთში გატანას და შიდა ეკონომიკის რესტრუქტურიზაციას. ექსპერტების აზრით, მიუხედავად ჩინეთის მთავრობის ასეთი განცხადებებისა, მსოფლიოს დიდი ინტერესი პროექტისადმი მთლიანად განპირობებულია მრავალი სახელმწიფოს იმედით, რომ ამ პროექტის ეგიდით ჩინეთი განახორციელებს მასშტაბურ ინვესტიციებს მათ ქვეყნებში. ექსპერტების დიდ ყურადღებას იქცევს ჩინეთის გეოპოლიტიკური (გეოეკონომიკური და გეოსტრატეგიული) გეგმები, რომელთა არსებობაში არავის ეპარება ეჭვი, ასევე პროექტთან დაკავშირებული შესაძლო პოლიტიკური, ეკონომიკური და ფინანსური რისკები.

ა.წ. 14-15 პეკინში დიდი პომპეზურობით ჩატარდა ,,ესეგ’’-სადმი მიძღვნილი საერთაშორისო ფორუმი, რომელშიც, ჩინეთის მონაცემებით, 130-მდე ქვეყნის წარმომადგენლებმა მიიღეს მონაწილეობა, აქედან 28 სახელმწიფოს პირველი პირები წარადგენდნენ. ფორუმის მსვლელობამ კიდევ ერთხელ მკვეთრად დაადასტურა, რომ ჩინეთის მთავრობამ საბოლოოდ გადაუხვია დენ სიაო პინის მიერ გამოცხადებულ საგარეო პოლიტიკას, ე.წ. ,,ტაოგუანგ იანგჰუი’’-ს, რომლის მიხედვით ჩინეთს არ უნდა გამოეჩინა ღია ინიციატივები საერთაშორისო ასპარეზზე და თავი უნდა შეეკავებინა რაიმე სარისკო საერთაშორისო საქმეებში მონაწილეობისაგან. პირიქით, სი-ძინპინი, რომელსაც გასული, 2016 წლის სექტემბერში, ჩინეთის კომპარტიამ მიანიჭა ცენტრალური ლიდერის (core leader) ტიტული, რომელიც აქამდე მხოლოდ მაოს, დენ სიაო პინს და ჯან-ძემინს ჰქონდა, აკეთებს მკვეთრ განაცხადს, რომ ჩინეთი ღიად აპირებს მსოფლიო ლიდერობას და სათანადო პასუხისმგებლობის თავის თავზე აღებას. პირველად ჩინეთის ისტორიაში, ჩინეთმა დაიწყო დიდძალი თანხების – მრავალი მილიარდი დოლარის ხარჯვა თავისი ,,რბილი ძალის’’ – მიმზიდველობის განსამტკიცებლად.

ამავე დროს, არსებულ საქმიან შეკითხვებზე პასუხების გაცემის ნაცვლად, ესეგ-ის მაისის ფორუმმა უხვად გააჩინა ახალი შეკითხვები. მრავალი ექსპერტისათვის ,,ესეგ’’ პროექტის ეკონომიკური და გეოპოლიტიკური სარგებელი ფრიად საეჭვოა. ბევრი ექსპერტი კი აფასებს ამ ინიციატივას, როგორც ჩინეთის მცდელობას მოახდინოს საკუთარი ინფრასტრუქტურული ბუშტის ექსპორტირება სხვა ქვეყნებში და მიაჩნიათ, რომ ამ ინიციატივას გარდაუვლად არასახარბიელო შედეგი ექნება.

ესეგ-ის მაისის ფორუმზე სი ძინპინმა განაცხადა, რომ მის მიერ ინიცირებული მეგაპროექტი არის ,,მშვიდობის, აყვავების, გახსნილობის (ღიაობის), და ინოვაციების გზა’’. ამავდროულად ჩინურმა მხარემ ახლაც არ წარმოადგინა ის მინიმალური ინფორმაცია, რაც უნდა ახლდეს ნებისმიერ მასშტაბურ პროექტს. არ არის შემუშავებული პროექტის ,,შესრულების მთავარი ინდიკატორები’’, არ არის წარმოდგენილი კონკრეტული ინფორმაცია ინვესტიციებისა და დაფინანსების მოცულობისა და სქემების შესახებ. საქმე იქამდე მივიდა, რომ ევროპის რამდენიმე ქვეყანამ – გერმანიამ, საფრანგეთმა, ბრიტანეთმა, ესტონეთმა და სხვებმა – უარი თქვა მონაწილეობა მიეღოთ ფორუმის კომუნიკეშიც კი და ეს გამჭვირვალეობის დეფიციტით ახსნეს.

მაინც რა არის ცნობილი ესეგ-ზე?

წამყვანი ექსპერტების აზრით ,,ესეგ’’-ი ფაქტობრივად ქოლგა-პროექტს წარმოადგენს, რომელიც მოიცავს 900-მდე სხვადასხვა ინფრასტრუქტურულ პროექტს (საავტომობილო და სარკინიგზო გზები, პორტები, ელექტროსადგურები, ხიდები და ა.შ.). ეს პროექტები  დამუშავების სხვადასხვა სტადიაზე იმყოფება და უნდა განხორციელდეს ჯამში 60-ზე მეტ ქვეყანაში. საგულისხმოა, რომ არსებობს ამ მეგაინიციატივის მრავალი ,,ნახევრად ოფიციალური’’ რუკა, მაგრამ არცერთი ოფიციალური რუკა დღემდე არ არის გამოქვეყნებული. ცნობილია, რომ ესეგ-ის ძირითად ბაზას ჩინეთიდან ევროპასა და სამხრეთ აზიაში მიმავალი სულ ექვსი ეკონომიკური დერეფანი შეადგენს. ესეგ-ის ინიციატივა ძირითადად მიმართულია ჩინეთის საზღვრებს გარეთ, თუმცა იგეგმება თვით ჩინეთშიაც შესაბამისი ინფრასტრუქტურის განვითარება. ძირითადი ბენეფიციარი უნდა იყოს სინძიან-უიგურის ავტონომიური რეგიონი, რომელიც უნდა გარდაიქმნას ჩინეთის კონტინენტურ ევრაზიასთან დამაკავშირებელ ჰაბად. სინძიანი ესაზღვრება 8 ქვეყანას და სადღეისოდ ყველაზე განვითარებული დერეფანი – ჩინეთი-პაკისტანი სწორედ მასზე გადის.

ესეგ-ის ფინანსირებისათვის ჩინეთის ინიციატივით შეიქმნა ,,ინფრასტუქურების ინვესტირების აზიური ბანკი’’ და ,,აბრეშუმის გზის ფონდი’’ (სახელმწიფო ფონდია). გარკვეული ფინანსირება მოზიდულია აგრეთვე ჩინეთის სხვა მსხვილი ბანკებიდან. ესეგ-ის პროექტებში ინვესტირდება ჩინეთის სუვერენული ფონდის სახსრები (ჩინეთის საინვესტიციო კორპორაციის მეშვეობით) და ჩინეთის ოქროს სავალუტო რეზერვების სახსრები (სავალუტო კონტროლის სახელმწიფო სამმართველოს მეშვეობით). ინვესტიციების მთლიანი მოცულობა დღემდე გაურკვეველია. ფორუმზე სიძინპინმა 124 მილარდი აშშ დოლარი დაასახელა.

არაერთი ექსპერტი გეოპოლიტიკურ ფაქტორებზე ამახვილებს ყურადღებას. აღსანიშნავია, რომ თვით ჩინეთშიც მიმდინარეობს დისკუსია ესეგ-ის არსზე – ეკონომიკურია თუ გეოპოლიტიკური იგი. ჩინური ანალიტიკური ჯგუფი ,,არატრადიციული უსაფრთხოებისა და მშვიდობიანი განვითარების კვლევის ცენტრი’’ (რეალურად სახელმწიფო სტრუქტურაა) აღნიშნავს, რომ ესეგ-ის მეშვეობით შესაძლებელია ალტერნატიური ენერგეტიკული და სავაჭრო მარშრუტების შექმნა. იმ შემთხვევაში, თუ მოხდება კონფლიქტი აშშ-სა და ჩინეთს შორის, ამჟამად მოქმედი სავაჭრო და ენერგეტიკული მარშრუტები (ძირითად საზღვაო) შეიძლება დაიბლოკოს. ამის გამო კი დიდ მნიშვნელობას იძენს სახმელეთო მარშრუტები, რომლებიც გაივლის ისეთ სუვერენულ სახელმწიფოებზე, რომელიც ნაკლებად განიცდის აშშ-ს გავლენას. მაგალითად შეიძლება პაკისტანის პორტის გვადარის დასახელება, რომელიც ჩინეთს არენდაში აქვს აღებული. ეს პორტი შეიძლება გახდეს ჩინეთისათვის ენერგეტიკული რესურსებისა და ნედლეულის მიწოდების წყარო, იმ შემთხვევაში, თუ აშშ გადაკეტავს მალაკის ვიწრო სრუტეს. ამჟამად მალაკის სრუტით გადის ინდოეთთან, ახლო აღმოსავლეთთან, ევროპასა და აფრიკასთან ჩინეთის თითქმის მთელი ვაჭრობა (50 ათას გემზე მეტი წელიწადში საერთაშორისო ორგანიზაციების მონაცემებით).

მაგრამ აიცილებს რა ამ გზით აშშ-ს შესაძლო ჩარევას საზღვაო მარშრუტების ფუნქციონირებაში, ჩინეთი მაშინათვე აღმოჩნდება დამოკიდებული ახალ სატრანზიტო ქვეყნებში არსებულ ვითარებაზე. ამ ქვეყნებს შორის კი მრავლად არიან ღარიბი და პოლიტიკურად არასტაბილური სახელმწიფოები. ამის ყველაზე მკაფიო მაგალითია ისევ პაკისტანი, სადაც ეკონომიკური დერეფანი გადის არა მარტო გინდიყუშის ქედზე, არამედ იმ მიწებზეც, რომლებსაც ინდოეთი თავის ტერიტორიად მიიჩნევს (ამის გამო იდოეთმა უარი თქვა ესეგ-ის ფორუმში მონაწილეობაზე (!)). გარდა ამისა, ეს ტერიტორია დასახლებული ტომებით, რომლებსაც პაკისტანი სუსტად აკონტროლებს – პაკისტანმა უკვე გამოყო 13 ათასი ჯარისკაცი ჩინური მშენებლობების დასაცავად. ამის გამო ჩინეთი უხვად აფინანსებს პაკისტანს.  პაკისტანი არ არის ერთადერთი მაგალითი იმ პოლიტიკური პრობლემებისა, რომლებსაც ხვდება ჩინეთი აბრეშუმის ახალი გზის მარშრუტზე. ა.წ. თებერვალში შრი-ლანკაში იყო მასშტაბური ანტიჩინური გამოსვლები. ერთი წლის წინათ ყაზახეთში მიწის კანონში ცვლილებების შეტანის შემდეგ ყაზახეთის დიდ ქალაქებშიც მასობრივი ანტიჩინური გამოსვლები იყო: მიუხედავად იმისა, რომ ჩინელმა ინვესტორებმა ყაზახეთში შეისყიდეს სრულიად უმნიშვნელო ოდენობის მიწები, დამკვიდრდა საზოგადოებრივი აზრი, რომ ეს კანონი კარს გაუღებდა გიგანტი მეზობლის ექსპანსიას ყაზახეთში. ,,ჩინეთში გასრისეს უიგურები, ახლა კი ჩვენი ჯერი მოდის’’, ამბობენ უბრალო ყაზახები. ხოლო მოარული ხმები იმაზე, რომ ყაზახეთის მოსაზღვრე სინძიანში ერთ მშვენიერ დღეს აკრიფეს მთელი უიგურული ინტელიგენცია და უცნობი მიმართულებით წაიყვანეს, პოპულარულია არა მხოლოდ უბრალო ყაზახებსა, არამედ ყაზუხურ ინტელიგენციაშიც.

ფინანსური ექსპერტები ყურადღებას აქცევენ იმას, რომ ესეგ-ის ფარგლებში ჩინურმა ბანკებმა უხვად აფინასებენ ისეთ არასტაბილურ და ღარიბ ქვეყნებსაც, რომლებიც დიდი ალბათობით ვერ დააბრუნებენ აღებულ კრედიტებს და ვერ მიაღწევენ საინვესტიციო პროექტების მომგებიანობას. ამან კი, ადრე თუ გვიან, შეიძლება გამოიწვიოს ჩინეთის საბანკო სისტემის ჩამოშლა მთელი მსოფლიოსათვის სავალალო შედეგებით. აღსანიშნავია, რომ კრედიტების გაცემა და ინვესტიციების დაფინასება ხდება იმ ფონზე, როდესაც ჩინეთს სერიოზული ეკონომიკური და ფინანსური პრობლემები გაუჩნდა და მოუწია იუანის დევალვირება, სავალუტო რეზერვების მკვეთრი შემცირება და ა.შ. ამ ფონზე, მრავალი განცხადების მიუხედავად, ჩინეთი სათანადოდ ვერ ანვითარებს სახმელეთო-სარკინიგზო გზებს. ჩინეთის ვაჭრობამ ევროკავშირთან სადღეისოდ ასტრონომიულ ციფრს მაღწია – დღეში 1.5 მილიარდი ევრო. თვით ჩინეთში კი თავი იჩინა მნიშვნელოვანმა უთანასწორობამ: ზღვისპირა რაიონებში მუშა ხელი მკვეთრად გაძვირდა, დასავლეთ პროვინციებში კი ამ მხრივ ძვრა არ არის და ბევრი ადამიანი სიღარიბის ზღვარს მიღმა ცხოვრობს. დამკვირვებლები აღნიშნავენ ნეომაოისტური მოძრაობის მომძლავრებას. ჩინეთი ავითარებს დასავლეთის რეგიონების ათვისების სახელმწიფო პროგრამას, ცდილობს იქ შესაბამისი ინფრასტრუქტურის აშენებას. ამ მხრივ თითქოს მიზანშეწონილი უნდა იყოს ევროპისაკენ სინძიანის პროვინციიდან სახმელეთო გზების განვითარება. საბაჟო კავშირში გაერთიანებული ყაზახეთი, რუსეთი და ბელარუსი ამ მხრივ საუკეთესო საშუალებაა, მით უფრო, რომ რკინიგზით საქონლის გადატანა დროში 12-16 დღეღამის მოგებას მოიტანს საზღვაო გზებთან (30 დღე) შედარებით. მაგრამ ჯერ-ჯერობით ამ მიმათულებით საქმე არ იძვრის. მიზეზი კი ის არის, რომ ევროპაში საზღვაო გზით საქონლის მიტანა 2-1.5-ჯერ იაფია სახმელეთო გზებზე, თანაც ჩინეთი ძირითადად ისეთი საქონლით ვაჭრობს, რომელიც არაა მალფუჭებადი და დროის მოგება ეკონომიკურ ფაქტორში არ გადადის. უფრო მეტიც, ყაზახეთ – რუსეთის გზები გადის ისეთ ადგილებზე, სადაც ზამთარში ტემპერატურა -50 გრადუსს აღწევს. ეს კი ნიშნავს, რომ საჭირო იქნება ვაგონების გათბობა, ვინაიდან ბევრი საქონელი ასეთ ტემპერატურაზე ზიანდება. ამჟამად ჩინეთს გადააქვს ყაზახეთ-რუსეთის გზით ევროპაში მიმავალი საქონლის მხოლოდ 1.6% და წლების განმავლობაში ამ წილის ზრდის დინამიკა ძალზე დაბალია.

ექსპერტები აღნიშნავენ ესეგ-ის კამპანიურ ხასიათს, რაც იმაშიც ვლინდება, რომ ჩინეთის მთავრობამ ესეგის ქოლგა-ბრენდის ქვეშ მოაქცია ის ძველი პროექტებიც, რომელთა განხორციელება ჯერ კიდევ 10-20 წლის წინათ დაიწყო. ამჟამად კი ჩინეთის თითქმის ყველა მუნიციპალიტეტი და პროვინცია ცდილობს მიაღწიოს იმას, რომ მათი პროექტებიც მოხვდეს პეკინის დიდი პროგრამის ეგიდის ქვეშ და ეს მცდელობებიც მკვეთრად ავლენს ესეგ-ის კამპანიურ ხასიათს. ჩანს, რომ მთავარია არა დასაბუთებული ეკონომიკური გათვლების წარდგენა, არა მოსალოდნელი მოგების შეფასება, არამედ პროპაგანდისტული კომპონენტის კარგი ,,პრომოუშენი’’. ის, რასაც საგარეო პარტნიორები ესეგ-ის დიდ ნაკლად მიიჩნევენ, ანუ მკაფიო კრიტერიუმების და პირობების არარსებობას, სი-ძინპინისა და ჩინეთის მრავალი ადგილობრივი მმართველისათვის აშკარა პლუსია. მათ ეძლევათ საშუალება პრაქტიკულად ნებისმიერი ღონისძიება, ჰაინანის კუნძულზე სილამაზის საერთაშორისო კონკურსის ჩატარების ჩათვლით, ესეგ-ის ქოლგა-ბრენდის ქვეშ მოაქციონ და ეს ესეგ-ის ინიციატივის მორიგ წარმატებად გამოაცხადონ. ამ ღონისძიებათა რიცხვში არის ჩინეთი-ევროპა მიმართულების რამდენიმე მატარებლის ერთჯერადი  გაშვებაც, რაც უხვად იყო რეკლამირებული და რასაც არავითარი განვითარება არ მოჰყოლია. (ერთი ასეთი მატარებელი სამიოდე წლის წინათ საქართველოშიც შემოვიდა). აღსანიშნავია, რომ ჩინეთში გაჩნდა ესეგ-ის შემსწავლელი ასობით საექსპერტო და ანალიტიკური ცენტრი. ,,ცენტრალურ ლიდერ’’ სინ ძინპინისათვის ეს ყველაფერი პოლიტიკური კაპიტალის მოპოვების კიდევ ერთი საშუალებაა და ექსპერტები აღნიშნავენ, რომ მაისში ჩატარებული ესეგ-ის ფორუმი და შესაბამისი შემდგომი ღონისძიებები ა.წ. შემოდგომაზე ჩინეთის კომპარტიის ყრილობისათვის მზადების მთავარი კომპონენტია. ამ ყრილობაზე ,,ცენტრალური ლიდერი’’ სი უნდა წარდგეს, როგორც მსოფლიოს აღიარებული ლიდერი. აღსანიშნავია, რომ სი-ძინპინი პირველი ჩინელი ლიდერია, რომელმაც მონაწილეობა მიიღო დავოსის მსოფლიო ეკონომიკურ ფორუმში ა.წ. იანვარში და თავის სიტყვაში მან მოუწოდა მთელ მსოფლიოს უზრუნველყოს მუშა ძალის, საქონლის და ფინანსების თავისუფალი გადაადგილება, ვინაიდან ეს დიდ სიკეთეს მოუტანს ყველა ქვეყანას. დამკვირვებელთა აზრით სი ძინპინმა სიტყვა-სიტყვით თქვა ის, რისკენაც ათწლეულების განმავლობაში მსოფლიოს მოუწოდებდნენ აშშ-ს პრეზიდენტები და ამან მკვეთრი და კომიკური კონტრასტი შეადგინა აშშ-ს პრეზიდენტ ტრამპის საპირისპირო ლოზუნგებთან.

რა სარგებელი შეიძლება მიიღოს ესეგ-იდან საქართველომ და როგორ უნდა მოქმედებდეს საქართველოს მთავრობა?

ქართველ ექსპერტთა აზრით საქართველოს, ობიექტური მონაცემებიდან გამომდინარე, გაუჭირდება იმის დამტკიცება, რომ ჩვენი სახელმწიფოს და ჩვენი ტერიტორიის ესეგ-ში ჩართვა განსაკუთრებულ მოგებას მოუტანს ჩინეთს და, საზოგადოდ, პოტენციურ ინვესტორებს. მაგრამ სწორედ ესეგ-ის პოლიტიკურმა და კამპანიურმა მდგენელმა შეიძლება უზრუნველყოს ის, რომ ჩინეთმა არ დატოვოს საქართველო უყურადღებოდ. ჩვენი მასშტაბების ასიმეტრიულობამ კი შეიძლება განაპირობოს ჩინეთიდან ისეთი ინვესტიციების მოზიდვა, რომელიც ჩინეთისათვის სრულიად უმნიშვნელო იქნება, საქართველოსათვის კი შეიძლება ყველაზე მსხვილ ინვესტიციად იქცეს, რაც კი მიგვიღია დამოუკიდებლობის გამოცხადებიდან დღემდე. ამ მხრივ მისასალმებელია საქართველოს მთავრობის ყველა მცდელობა აღნიშნული მიმართულებით: მატარებლის გატარება სათანადო რეკლამირებით, ჩინური ბანკის საქართველოში დაფუძნება და სხვა. აღსანიშნავია, რომ ჩინეთში გაშუქდა ფორუმის ფარგლებში საქართველოსთან თავისუფალ ვაჭრობაზე ხელშეკრულების გაფორმება, თუმცა ყველას ესმის, რომ ჩინეთის საქართველოსთან ვაჭრობის მოცულობა ჩინეთისათვის სტატისტიკურ ნულთან მიახლოებული იქნება და წლიური მოცულობა ბევრად ნაკლები იქნება, ვიდრე ევროგაერთიანებასთან ვაჭრობის ყოველდღიური 1.5 მილიარდი ევრო. ქართულმა მხარემ ეკონომიკური არგუმენტების გარდა უნდა აქტიურად გამოიყენოს ,,რბილი ძალის’’ გაზრდის შესაძლებლობა: ის, რომ საქართველოზე ძველად გადიოდა აბრეშუმის გზის ერთერთი განშტოება და თვით მარკო პოლომ საქართველო გამოიარა; ის რომ საქართველო სტალინის სამშობლოა და გორში არის უნიკალური სახლ-მუზეუმი; ის რომ შევარდნაძე პირადად შეხვდა დენ სიაო პინს და რომ შევარდნაძისა და საქართველოს ხათრით ჩინეთმა საქართველოსათვის რთულ წლებში და საქართველოს პრობლემურ რეგიონში ააშენა ჰესი და ა.შ. და რომ საქართველო ბევრს გააკეთებს ესეგ-ის პოპულარიზაციისათვის მთელ რეგიონში. (ამ მხრივ სასარგებლო იქნება ესეგ-ის შემსწავლელი და პროპაგანდისტული ცენტრის შექმნა საქართველოში.)

დაბოლოს აღვნიშნოთ, რომ ჩინეთთან მჭიდრო ურთიერთობა მეტად სასარგებლო იქნება საქართველოს ეროვნული უსაფრთხოებისათვის სამხრეთ კავკასიაში ბოლო წლებში შექმნილი გეოპოლიტიკური ვითარების გათვალისწინებით, რასაც სამართლიანად აღნიშნავს საქართველოსა და რეგიონის კარგი მცოდნე ამერიკელი მეცნიერი ლინკოლნ მიტჩელი.

პეტრე მამრაძე

გამოყენებული ლიტერატურა:

The Critical Transition: China’s Priorities for 2021, Research Paper Edited by Kerry Brown, Asia Programme, February 2017, Chatham House

Xi’s Vision for China’s Belt and Road Initiative, Paul Haenle, Carnegie-Tsinghua Center for Global Policy, May 09, 2017

Xi Jinping is China’s ,,Core’’ Leader: Here’s What it Means, Chris Buckley, Ney-York Times, Oct. 30, 2016

How China is Using its Economic Goals to Assert its Influence, Matt Ferchen, National Interest, May 25, 2017

Why the West is responsible for China’s OBOR project, Arun K Singh, May 18, 2017, hindustantimes

Один пояс, много тупиков. Зачем Китаю нужен новый Шелковый путь,  Александр Зотин, 24.05.2017, carnegie.ru

Поворот на Восток: Пояс без пути, Александр Габуев, Ведомости, № 4320 от 15.05.2017,

Председатель пути. Что инициатива «Один пояс – один путь» означает лично для Си Цзиньпина и его власти, Игорь Денисов, 19.05.2017, Carnegie.ru

ჩინეთი საქართველოს მზარდი და საიმედო სავაჭრო-ეკონომიკური პარტნიორია. მის წილად მოდის საქართველოს მთლიანი ექსპორტის 10 პროცენტი და იმპორტის მთლიანი მოცულობის 7 პროცენტზე მეტი. ამასთან, მიუხედავად იმისა, რომ მსოფლიოს ეს უდიდესი დემოგრაფიული და უკვე თითქმის უდიდესი ეკონომიკური პოტენციალის მქონე ქვეყანა საქართველოს ექსპორტში უფრო სოლიდურადაა წარმოდგენილი, ვიდრე იმპორტში, ზოგადად ქართული სახელმწიფოს ექსპორტ-იმპორტის მნიშვნელოვანი დისბალანსის გამო (საქართველოს ყოველ ერთ დოლარ ექსპორტზე ბოლო წლებში დაახლოებით სამი დოლარის იმპორტი მოდის) სავაჭრო ბალანსი საქართველოს ჩინეთთან უარყოფითი აქვს. – საუკეთესო დონეს ამ მხრივ ჩვენმა ქვეყანამ ბოლო პერიოდში მიაღწია – ყოველ 100 დოლარის იმპორტზე ჩინეთიდან,  ჩინეთში ქართული საქონლის 48 დოლარის ექსპორტი მოდის. აღნიშნული დისპროპორციის გამო მარტო 2010 წლის შემდეგ  (2011-2017 წწ.) ჩინეთიდან საქართველოში 3.2 მილიარდი აშშ დოლარით მეტი საქონელი შემოვიდა, ვიდრე გავიდა.

საქართველოს საგარეო სავაჭრო ბრუნვაში დიდი ხნის განმავლობაში  ჩინეთს უფრო მაღალი წილი ექსპორტის ნაცვლად იმპორტში ეკავა. – იყო დრო, როცა ექსპორტ-იმპორტის მიხედვით ჩინეთის წილების დისპროპორცია კრიტიკულ ზღვარს აღწევდა. მაგალითად, 2012 წელს  ჩინეთის წილად მოდიოდა საქართველოს იმპორტის  7.6 პროცენტი და  ექსპორტის  მხოლოდ 1.1 პროცენტი. მდგომარეობა რადიკალურად შეიცვალა 2016 წლისთვის, როდესაც  ჩინეთის წილმა საქართველოს ექსპორტში გადაუსწრო იმპორტის წილს, ძირითადად, ქართული ღვინის ფორსირებული ექსპორტით. – ბოლო მონაცემებით, 2017 წლის იანვარ-აპრილში საქართველოდან ექსპორტირებული ღვინის 13 პროცენტი (2.4 მლნ. ბოთლი) ჩინეთის სახალხო რესპუბლიკაზე მოდის; ზრდამ გასული წლის შესაბამის პერიოდთან შედარებით შეადგინა 207 პროცენტი, მაშინ როდესაც ექსპორტირებული ღვინის მოცულობა  რუსეთის ფედერაციაში  გაიზარდა მხოლოდ 87 პროცენტით და საშუალოდ მთელ მსოფლიოში – 59 პროცენტით. ამჟამად ჩინეთი მეორე ადგილს იკავებს იმ ქვეყნებს შორის, სადაც ქართული ღვინის ექსპორტი ხორციელდება (პირველ ადგილზე – რუსეთი, 60%-იანი წილით), მეოთხე ადგილს კი – მთლიანი ბრუნვის მიხედვით საქართველოს სავაჭრო პარტნიორებს შორის – თურქეთის, რუსეთისა და აზერბაიჯანის შემდეგ (თურქეთი – 14.6%; რუსეთი – 11.0%; აზერბაიჯანი – 8.8%; ჩინეთი – 7.8%).

ზოგადად, ბოლო წლებში (თუ ათვლის წერტილად ავიღებთ 2010 წელს), ჩინეთთან საქართველოს ექსპორტი 8.8-ჯერ გაიზარდა, მაშინ როდესაც  ექსპორტი დანარჩენ ქვეყნებთან, მხოლოდ 29.0 პროცენტით.

იმპორტის დინამიკა  ჩინეთიდან სხვა ქვეყნებიდან განხორციელებულ იმპორტის დინამიკასთან  უფრო სინქრონიზებული იყო: საქართველოს მთლიანი იმპორტი 2010 წელთან შედარებით ბოლო შვიდ წელიწადში გაიზარდა  38.6 პროცენტით, მათ შორის ჩინეთიდან – 63.3 პროცენტით, ხოლო დანარჩენ მსოფლიოდან, ჩინეთის გარეშე – 37.0 პროცენტით.

აღნიშნული, განსხვავებული დინამიკის წყალობით ექსპორტით იმპორტის გადაფარვა ჩინეთთან ვაჭრობაში ბოლო 5 წლის მანძილზე (2012-2017 წწ.) 11-ჯერ გაუმჯობესდა. – 2012 წელს ყოველ 100 დოლარის იმპორტზე ჩინეთში ქართული საქონლის ექსპორტი მხოლოდ 4.2 დოლარს შეადგენდა, 2017 წლის გავლილ პერიოდში კი მან უკვე 47.9 დოლარს მიაღწია. ამასთან, აღნიშნული მაჩვენებლის შემდგომი გაუმჯობესების შესაძლებლობა დამოკიდებულია ქართული მრეწველობისა და სოფლის მეურნეობის  საექსპორტო პოტენციალზე (პირველ რიგში, ქართული ღვინის ექსპორტის ზრდაზე) და მეორეს მხრივ, ჩინური საქონლის იმპორტის იმ ახალი ტალღის მასშტაბებზე, რომლის შესაძლებლობა  მას საქართველო-ჩინეთს შორის 13 მაისს პეკინში საქართველოს ეკონომიკის სამინისტროსა და ჩინეთის კომერციის სამინისტროს შორის თავისუფალი ვაჭრობის შესახებ ხელშეკრულების ხელმოწერის შემდეგ მიეცა.

საქართველო რეგიონში პირველი ქვეყანაა, ვისთანაც ჩინეთმა თავისუფალი ვაჭრობის შეთანხმება გააფორმა.

ჩინეთის ინტერესი საქართველოთი არ შემოიფარგლება მხოლოდ საქონლის დამატებითი პარტიის საკმაოდ შეზღუდული შესაძლებლობების (დაბალი მყიდველობითი უნარიანობის და შეზღუდული რაოდენობის – ჩინური მასშტაბებით – მოსახლეობის) მქონე ქვეყანაში რეალიზაციის გამო. ჩინეთის ინტერესი საქართველოთი  გამოიხატება იმ პლაცდარმის ფორმირებაში, რაც ხელს შეუწყობს ჩინური კაპიტალის (თანა)მონაწილეობით საქართველოში წარმოებული პროდუქციის, ისევე როგორც საქართველოს სატრანსპორტო დერეფნის გამოყენებით ჩინური საქონლის  გატანას მაღალი მყიდველობითი უნარიანობის მქონე სხვა ქვეყნებში (პირველ რიგში, ევროკავშირის წევრ სახელმწიფოებში).

ჩინეთთან თავისუფალი ვაჭრობის შეთანხმების ამოქმედების შემდეგ საქართველოში წარმოებულ საქონელსა და მომსახურებას ეხსნება უზარმაზარი ბაზარი დაახლოებით 1,4-მილიარდიანი პოტენციური მომხმარებლით. ქართველ მწარმოებლებს შესაძლებლობა ექნებათ, პროდუქცია ჩინეთის ბაზარზე დამატებითი საბაჟო გადასახადის გარეშე შეიტანონ. ხელშეკრულების ფარგლებში ჩინეთში ექსპორტის შემთხვევაში ქართული პროდუქციის დაახლოებით 94 პროცენტი (ღვინო, თხილი, თაფლი, მინერალური წყალი, ლუდი, უალკოჰოლო სასმელები, ჯემები, წვენები, ბოსტნეული, ხილი, შოკოლადის ნაწარმი, ჩაი, თევზი და სხვა ზღვის პროდუქტები, მარცვლეული, სამკურნალო საშუალებები, კაბელები, პლასტმასის პროდუქცია, აზოტოვანი და მინერალური სასუქების სახეობები, ფეროსილიკომანგანუმი, ლოკომოტივები და ა.შ.) გათავისუფლდება საბაჟო გადასახადისგან. ამან გარკვეულწილად, დამატებითი იმპულსები  უნდა მისცეს საქართველოს ეკონომიკის რეალური სექტორის განვითარებას. გასული საუკუნის ბოლო ათწლეულში ჩავარდნისა და 2000-იანი წლების ზრდის საშუალო დინამიკის შემდეგ ბოლო პერიოდში საქართველოს მრეწველობის ზრდის ტემპი დაახლოებით 1.5-ჯერ აღემატება ეკონომიკის (მთლიანი შიგა პროდუქტის) ზრდის ტემპს და ჩინეთთან დადებული ხელშეკრულება ამ კუთხით ქმნის დამატებით სტიმულებს მისი შემდგომი ზრდისთვის. თუმცა, რამდენად შეძლებს საქართველოს ეკონომიკა აღნიშნული პოტენციალის რეალურ მასშტაბებში „კონვერტაციას“, ისევე, როგორც რამდენად დიდი იქნება ჩინური იმპორტის ტალღა ქართულ სამომხმარებლო ბაზარზე, ამას უახლოესი მომავალი გვიჩვენებს.

ქვემოთ მოტანილია მონაცემები, რომლებიც ადასტურებენ, თუ როგორი თანმიმდევრობით და მიზანსწრაფულობით აძლიერებს ჩინეთი თავის როლს საქართველოს საგარეო-სავაჭრო ბრუნვაში.

ჩინეთის ადგილი საქართველოს ექსპორტ-იმპორტში

სავაჭრო პარტნიორი ქვეყნების მიხედვით

2000-2017 წლებში

აღნიშნულ კონტექსტში უაღრესად საინტერესოა ჩინეთის კონკურენცია საქართველოს ისეთ ტრადიციულ სავაჭრო „გრანდებთან“, როგორებიცაა რუსეთი და თურქეთი.

ჩინეთთან საქონლის ექსპორტის ფაქტობრივად შეუზღუდავი შესაძლებლობის პირობებში, მოსალოდნელია საქართველოს საექსპორტო ნაკადების სიმძიმის ცენტრმა თურქეთისა და რუსეთის ნაცვლად ჩინეთის მიმართულებით გადაინაცვლოს. ეს ეხება როგორც „ტრადიციულ“ ქართულ საექსპორტო პროდუქტს – ღვინოსა და მინერალურ წყლებს, ისე ქიმიურ, მეტალურგიულ და სხვა სახის პროდუქციას. საქართველოს სამრეწველო პოტენციალი ჯერჯერობით არ არის იმ მასშტაბების, რომ ერთდროულად შეუფერხებლად დააკმაყოფილოს  რუსული და ჩინური ბაზრების მზარდი მოთხოვნები. შესაბამისად, სრულებითაც არ განეკუთვნება ფანტასტიკის სფეროს ჩინური და რუსული მხარეების მზარდი კონკურენცია ქართული პროდუქციის მოსაზიდად. ამის მკაფიო მაგალითია ქართული ღვინის ექსპორტის გეოგრაფიაში სერიოზული ძვრები: ქართული ღვინის რუსეთში გატანილი ყოველ 100 ბოთლზე ჩინეთში გატანილი ბოთლების რაოდენობა მხოლოდ ბოლო ერთ წელიწადში 13-დან 22-მდე გაიზარდა; 2010 წელთან შედარებით 2016 წლისთვის მთლიანი ექსპორტის მიხედვით რუსეთში  ყოველი 100 დოლარის ექსპორტზე ქართული საქონლის ექსპორტი ჩინეთში  77-დან 82 აშშ დოლარამდე გაიზარდა.

მთელი საქონელბრუნვის მიხედვით, ჩინეთთან საქართველოს საქონელბრუნვა, ბოლო მონაცემებით, შეადგენს რუსეთთან ანალოგიური მაჩვენებლის 71 პროცენტს და თურქეთთან საქონელბრუნვის 53 პროცენტს.

სავაჭრო ბრუნვასთან შედარებით ჯერჯერობით გაცილებით მოკრძალებულად გამოიყურება ჩინეთის საინვესტიციო აქტიურობა  საქართველოში. ამ საუკუნეში ჩინური  ინვესტიციების მთლიანი მოცულობა საქართველოში  მხოლოდ 480 მილიონი აშშ დოლარია, რაც იმავე პერიოდში საქართველოში განხორციელებული პირდაპირი უცხოური ინვესტიციების მხოლოდ 3.1 პროცენტია (შედარებისთვის: იმავე პერიოდში საქართველოს საგარეო სავაჭრო ბრუნვაში ჩინეთის წილი 6.6 პროცენტს შეადგენს, ხოლო მარტო იმპორტში, შესაბამისად, 7.6 პროცენტს).

ჩინური ინვესტიციებით საქართველოში ექსპლუატაციაში შესული ობიექტებიდან გამოირჩევიან  2004 წელს ექსპლუატაციაში შესული ხადორის ჰესი (მშენებლობა დაიწყო 2001 წ.) – მდინარეების ალაზნისა და სამყურისწყლის შესართავთან პანკისის ხეობაში, რომლის დადგმული სიმძლავრეა 24 მგვტ., ხოლო საშუალო წლიური გამომუშავება – 100 მლნ. კვტ. სთ., აგრეთვე „ჰუალინგის საერთაშორისო ეკონომიკური ზონის“ პროექტი „თბილისის ზღვის ახალი ქალაქი“, რომელიც  განთავსებულია თბილისის ზღვის მიმდებარე 420 ჰექტარ ფართობზე. იგი წარმოადგენს არა მარტო ჰუალინგ ჯგუფის, არამედ ჯერჯერობით ჩინური კაპიტალის მონაწილეობით ყველაზე დიდ პროექტს საქართველოში. პროექტი ორიენტირებულია თბილისის ამ ნაწილის ათწლიან პერიოდის მანძილზე ურბანულ ზრდასა და ეკონომიკურ განვითარებაზე. მის მასშტაბურობაზე მეტყველებს მისი რეალიზაციის პირველი სამი წლის მანძილზე უკვე დაბანდებული 150 მლნ. აშშ დოლარის ინვესტიციები. მშენებლობის სრული ციკლის დასრულების შემდეგ თბილისის ეს უბანი მიიღებს რამდენიმე ათეულ მრავალბინიან საცხოვრებელ კორპუსს, სააგარაკო სახლებსა და ტურისტულ-დასასვენებელ ზონას. ტერიტორიაზე განთავსდა ოლიმპიური სოფელი, რომელმაც 2015 წელს უმასპინძლა თბილისის რიგით მე 13 -ე ევროპის ახალგაზრდულ ოლიმპიურ ფესტივალს. ჩინური მხარე მონაწილეობდა რიკოთის უღელტეხილზე საავტომობილო გვირაბის სარეაბილიტაციო სამუშაოებსა და რიგი სხვა პროექტების რეალიზაციაში.

პერსპექტივაში დგას საკითხი ჩინური კაპიტალის აქტიურ მონაწილეობაში ისეთ სექტორებში,  როგორიცაა ჰიდროენერგეტიკა, ტრანსპორტი, საფინანსო და სოფლის მეურნეობ, ტურიზმი და სხვ.

მიუხედავად აღნიშნული აქტივობებისა, ზემოთ მოტანილი მონაცემებიდან აშკარაა, რომ უარყოფითი სავაჭრო სალდოს მოცულობა ჩინეთთან 6-7-ჯერ აღემატება ჩინეთიდან პირდაპირ ინვესტიციებს საქართველოს ეკონომიკაში, ან სხვაგვარად რომ ვთქვათ, ჯერჯერობით საქართველოში ინვესტიციის სახით „ბრუნდება“  საქართველოდან ჩინეთში გატანილი მხოლოდ ყოველი მეექვსე-მეშვიდე დოლარი.

სულ ახლახანს გაჩნდა ინფორმაცია, რომ ახალი ჩინური ბანკი შემოდის საქართველოში მილიარდდოლარიანი საწესდებო კაპიტალით. თუ ეს ბანკი იმავე რეჟიმში იმუშავებს, როგორც დანარჩენი ბანკები ჩვენთან, ის გახდება მათი მნიშვნელოვანი კონკურენტი, ანუ სერიოზულ გავლენას მოახდენს საკრედიტო რესურსების ხელმიწვდომობაზე და მათ ფასზე (საპროცენტო განაკვეთზე).  ჯერჯერობით ძალზე მწირი ინფორმაცია ვრცელდება ამ ახალი ჩინური ბანკის შესახებ – არ ვიცით, ის სუფთა კომერციული იქნება თუ საინვესტიციო დატვირთვის. თუმცა, ცალსახად, ის ეკონომიკურთან ერთად გარკვეულწილად პოლიტიკური დატვირთვის მატარებელიც იქნება;  თანაც არა მარტო ჩინური მხარისათვის, არამედ ქართული სახელმწიფოსათვის.

საქმე იმაშია, რომ დღეის მდგომარეობით საქართველო წარმოადგენს მსხვილი პოლიტიკური და ეკონომიკური გაერთიანებებისა და სახელმწიფოების სერიოზული კონკურენციის სივრცეს. აღნიშნულ პროცესში ჩინეთის ჩართულობა არა მარტო მნიშვნელოვან როლს შეასრულებს ასეთი მსხვილი მოთამაშეების ინტერესების დაბალანსებაში, არამედ არანაკლებ მნიშვნელოვანი ფაქტორი გახდება საქართველოს სახელმწიფოებრივი მდგრადობისა და უსაფრთხოების უზრუნველყოფის საქმეში. – ჩინეთი ის სახელმწიფოა, რომელსაც ანგარიშს უწევენ აშშ-ცა და რუსეთიც. შესაბამისად, რაც უფრო მეტად იქნება წარმოდგენილი ჩინური კაპიტალი საქართველოს ეკონომიკაში, მით უფრო მოზომილი, ფრთხილი და კომპლიმენტარული იქნება სხვა მსხვილი მოთამაშეების რეაქცია და დამოკიდებულება საქართველოსადმი.

ამ მხრივ, ერთი საკითხი იმსახურებს განსაკუთრებულ ყურადღებას.

„ქართული ოცნების“ წინასაარჩევნო პროგრამაში ლაპარაკი იყო სივრცით განვითარებაზე, მაგისტრალების, გვირაბების მშენებლობაზე, რაც მოითხოვს კოლოსალურ თანხებს, რისი მობილიზების შესაძლებლობა საქართველოს, მხოლოდ შიდა რესურსებზე დაყრდნობით, ბუნებრივია, არა აქვს.  პრობლემის გადაწყვეტის ოპტიმალური გზა იქნებოდა კონსორციუმის შექმნა, რომელიც მოიზიდავდა სახსრებს საქართველოს ტერიტორიაზე, მათ შორის კავკასიის მთავარ ქედზე, გზების, ხიდებისა და გვირაბების, სარკინიგზო ხაზების, ზოგადად, მსოფლიო დონის სატრანსპორტო-საკომუნიკაციო ინფრასტრუქტურის შექმნაზე. საქართველო გეოგრაფიული მდებარეობით ევროპისა და ცენტრალური აზიის დამაკავშირებელი დერეფანია, რის გამოც მას გააჩნია აშკარა უპირატესობები იქცეს სავაჭრო, სატრანსპორტო და ლოჯისტიკის ცენტრად.  მიუხედავად ამისა, საქართველოს თანამედროვე გეოგრაფიული მდგომარეობის გამოყენება საგრძნობლად იზღუდება სათანადო საგზაო ინფრასტრუქტურის არარსებობის გამო. – ტერიტორიის ყოველ ერთ კვადრატულ კილომეტრ ფართობზე მაგისტრალური გზების სიგრძით საქართველო ჩამორჩება თურქეთს – 3-ჯერ, საბერძნეთს – 4-ჯერ, შვეიცარიას – 7-ჯერ… მდგომარეობა რამდენადმე გამოსწორდება ბაქო-თბილისის-ყარსის სარკინიგზო მაგისტრალის ექსპლუატაციაში შესვლის შემდეგ. ეს გზა პეკინიდან მომავალ სატვირთო მატარებლებს საშუალებას მისცემს ევროპაში დაახლოებით 20 დღეში ჩავიდნენ – რაც ფულისა და დროის დიდ რესურსს დაზოგავს. ყოველივე ეს უფრო რეალურსა და ქმედითს გახდის ჩინური მხარის ინიციატივით დაწყებულ გლობალური პროექტს „ერთი სარტყელი, ერთი გზა“, მათ შორის რკინიგზით ჩინეთიდან საქართველოს გავლით ევროპისაკენ  ტვირთბრუნვის ინტენსიფიკაციის მიმართულებით.

ამავე დროს, საქართველოს მდებარეობა ობიექტურად მოითხოვს სატრანსპორტო ინფრასტრუქტურის განვითარებას არა მარტო აღმოსავლეთისა და სამხრეთის, არამედ  დანარჩენი მიმართულებებითაც. ყოველივე ეს მოითხოვს უზარმაზარი სახსრების მობილიზებას, პირველ რიგში იმ ქვეყნებიდან, რომლებიც დაინტერესებულნი არიან საქართველოს გეოგრაფიული მდგომარეობის გამოყენებით. შესაბამისი სახსრების მობილიზების, განკარგვის, ოპერირების ოპტიმალური მოდელი იქნებოდა საქართველოს საერთაშორისო ინფრასტრუქტურული კონსორციუმის ფორმირება ისეთივე ფორმატით, როგორიც ეს თავის დროზე ნავთობისა და გაზის რესურსებთან მიმართებაში გააკეთა ჰეიდარ ალიევმა და რომლის წევრებადაც მსოფლიოს წამყვანი ენერგეტიკული მოთამაშეები მოიწვია. ევროპული მიმართულებით საქართველოს პლაცდარმად გამოყენებისათვის ჩინეთმა აქტიური მონაწილეობა შეიძლება მიიღოს აღნიშნული კონსორციუმის ფორმირებასა და საქმიანობაში, ისევე როგორც მსხვილი (საქართველოს მასშტაბით) სხვა პროექტების რეალიზაციაში. ზემოხსენებული ახალი ჩინური ბანკის შემოსვლა საქართველოს საკრედიტო ბაზარზე ამ მიმართულებით ჩინეთის აქტიურობას უფრო ლოგიკურს, პერსპექტიულს და პროგნოზირებადს გახდიდა…

იოსებ არჩვაძე

რამდენიმე ხნის წინ თბილისში გაიმართა კონფერენცია, რომელიც შეიძლება ითქვას, უკვე ჩატარებული კვლევის განხილვას ეძღვნებოდა. აღნიშნული კვლევა ფრიდრიხ ებერტის ფონდთან ერთად, სტოკჰოლმში ცნობილი ანალიტიკური ცენტრის `სიპრის~ მკვლევარებმა ჩაატარეს და კვლევის საგანი გახლდათ ჩინეთის ახალი ინიციატივის შესაძლო გავლენა სამხრეთ და ცენტრალურ აზიასა და ჩინეთ-ევროკავშირის ურთიერთობებზე. თუმცა, კვლევაში არ იყო ნახსენები სამხრეთ-კავკასია, შესაბამისად, სწორედ ამ სიცარიელის შესავსებად გაიმართა ეს დისკუსია, რომელზეც მოწვეულები იყვნენ კვლევის ავტორები და ექსპერტები სამხრეთ კავკასიიდან, მათ შორის – აზერბაიჯანიდან და სომხეთიდან. ვიმსჯელეთ, რას უქადის ეს ინიციატივა ჩვენს ქვეყნებს. ზოგადად, შეიძლება ითქვას, რომ დღესდღეობით ამ საკითხთან დაკავშირებით, ბევრად მეტი შეკითხვა არსებობს, ვიდრე პასუხი, უფრო მეტიც, თავად ჩინეთშიც კი ექსპერტებმა და ანალიტიკოსებმა არ იციან, რა ხდება. მაგრამ ფაქტია, ჩინელებს ძალიან უნდათ უცხოეთში შექმნან ჩინური პროდუქციის გასაღების და თავისი მუშახელის დასაქმების ბაზრები, ვინაიდან, მათი ბიზნესის ზრდის 35–წლიანი მაღალტემპიანი გზა უკვე შეჩერდა, გაჩნდა ზემდეტი სიმძლავრეები, მაშინ როცა ადგილზე მოთხოვნა მცირდება და მოუწევთ მილიონობით მუშახელის სახლში გაშვება.

ამას გარდა, მართალია, თავად ჩინელები ამას უარყოფენ, მაგრამ უკვე საუბრობენ, რომ ჩინეთის ამ ინიციატივების უკან მოიაზრება გეოსტრატეგიული და სხვა მთელი რიგი მიზნებიც, თუმცა, ეს ჯერჯერობით მხოლოდ ვარაუდები და სპეკულაციაა და არანაირ ფაქტებზე არ არის დაფუძნებული. ჯერ მხოლოდ საწყის ფაზაზეა ამ ინიციატივის განხორციელება. მაგალითად, ერთ-ერთი პროექტი, რომელიც განხორციელდა ამ ინიციატივის ფარგლებში, არის 62–მილიონიანი პროექტი _ ჩინეთ-პაკისტანის ეკონომიკური დერეფანი. ასევე, პორტის პროექტი შრი-ლანკაში, ჩქაროსნული რკინიგზა ინდონეზიაში, ინდუსტრიული პარკი კამბოჯაში. რაც შეეხება საქართველოს, ჯერ ასეთი კონკრეტული მსხვილი პროექტების განხორციელება არ დაწყებულა.

აღსანიშნავია, რომ სამ ქვეყანას აქვს მსოფლიოში დიდი მასშტაბის ჰოსპიტალი-გემი, რუსეთს, აშშ-ს და ჩინეთს. გრენადაში რომ ვიყავი, მითხრეს, რომ ჩინელები ადგილობრივ მოსახლეობას უწევენ დახმარებას და ეს თავადაც ძალიან მოსწონთ, თავს იწონებენ. და აქ აშშ-ზე მეტად ჩინეთს იცნობენ. ჩინეთის აქტივობა მეტად ჩანს და მთელ რიგ ისეთ ფილანტროპულ პროექტებს უკავშირდება, როგორებიცაა უფასო ჰოსპიტალების, საცხოვრებლების, სპორტული მოედნების მშენებლობა. მოგეხსენებათ, ჰაიტი უღარიბესი ქვეყანაა და მაშინ, როცა აშშ-ის პროგრამები უფრო რაღაც უნარ-ჩვევებისა და ცოდნის განვითარებას უკავშირდება, რაც მოგეხსენებათ უბრალო მაცხოვრებელს არ აინტერესებს, ჩინელები კონკრეტულად ეხმარებიან მათ.

ასე რომ, ეს ერთი სარტყელის ინიციატივა  ბევრად ადრე და გლობალური მასშტაბით ჩამოყალიბდა და მოიცავს კონკრეტულად ევრაზიის ტერიტორიას. რაც შეეხება ამ კონკრეტულ ინიციატივას, ჩინეთის ახალი ინიციატივა ყველა წინა ინიციატივისგან განსხვავდება. ჯერ ერთი იმიტომ, რომ მისი კონტურები ბუნდოვანია, ჯერჯერობით არ შეინიშნება ჩინეთის შორსმიმავალი გეოსტრატეგიული ან პოლიტიკური გეგმები. განსხვავებით დასავლური ფულისგან, რომელიც ძალიან მკაცრ წინაპირობებს ეფუძნება – დასავლეთისგან რომ დახმარება მიიღოს ქვეყანამ, ის უნდა აკმაყოფილებდეს დემოკრატიის, ადამიანის უფლებების მოთხოვნებს და .აშ. ანუ ძალიან ბევრი წინაპირობა უნდა შეასრულო, რომ დამხარების რესურსი მიიღო დასავლეთისგან. ჩინეთს ამდაგვარი მოთხოვნები არ აქვს და ამიტომ განსაკუთრებით მიმზიდველია ეს ინიციატივა ავტორიტარული რეჟიმებისთვის. თუმცა, დასავლეთში ღელავენ ამ ჩინური ინიციატივის გამო, ისინი ფიქრობენ, რომ ამან შეიძლება სიღრმისეული დემოკრატიის განხორციელებას საფრთხე შეუქმნას ჰიბრიდულ თუ ავტორიტარულ ქვეყნებში.

ზოგიერთი ქვეყანა, მაგალითად პაკისტანი მჭიდროდ თანამშრომლობს ჩინეთთან და დიდი მოლოდინიც აქვთ. ინდოეთიც მიიწვიეს ამ პროექტებში ჩასართავად, მაგრამ ინდოეთმა განაცხადა, რომ ამ ყველაფრის უკან მკაფიო იმპერიულ ზრახვებს ხედავს და მასში მონაწილეობას არ მიიღებს, რაც ამრავლებს ამ ინიციატივის ირგვლივ არსებულ ეკონომიკურ თუ პოლიტიკურ რისკებს, ვინაიდან, ინდოეთიც და ჩინეთიც ევრაზიის უდიდესი ბირთვული სახელმწიფოები არიან.

ზოგადად კი, ევრაზია ყოველთვის მნიშვნელოვანი იყო მსოფლიოსთვის, განსაკუთრებით ბოლო ათწლეულებში და ამ უზარმაზარი სივრცის სტაბლურობას გლობალური მშვიდობისთვის დიდი მნიშვნელობა აქვს როგორც დასავლეთისთვის, ასევე ჩინეთისთვის. ასევე მნიშვნელოვანია, თუ ვისი პირობით დამყარდება ეს სტაბილურობა. დასავლეთს მიაჩნია, რომ ჩინეთის ამ ინიციატივას შეუძლია ხელი შეუშალოს დასავლეთის წესებით ევრაზიაში სტაბილურობის დამკვიდრებას და ის აფრთხილებს თავის პარტნიორებს, მათ შორის ჩვენც, მოსალოდნელი რისკების შესახებ. ერთ-ერთ რისკად ასახელებენ თავად ამ პროექტის მასშტაბს, რომელიც იმდენად მასშტაბური და მრავალფეროვანია, რომ ჩინეთს შეიძლება მისი მართვა გაუჭირდეს. არადა, თუ ეს პროექტები ჩავარდა, ეს შელახავს ჩინეთის რეპუტაციას და უდიდეს პოლიტიკურ რისკებს გააჩენს მისთვის.

ისე კი, ძალიან ოპტიმისტები თუ ვიქნებით, საქართველოს შეუძლია არამარტო თავისი მდებარეობით, ზოგადად მისი გამჭრიახი დიპლომატიით და გონივრული პოლიტიკით ისეთი პოზიცია დაიკავოს, რომ ქვეყნებს შორის ერთგვარი ხიდის როლი შეასრულოს. რადგან ჩინეთს და ევროკავშირს ძალიან სჭირდებათ ერთმანეთი, ოღონდ ურთიერთობის მისაღებ პრინციპებზე ჯერ ვერ თანხდმებიან და თუ შეთანხმდნენ, შეიძლება საქართველოს როლიც გამოიკვეთოს. მეორე საკითხია, საქართველოს საგარეო პოლიტიკური პრიორიტეტებიდან და რუსეთთან ურთიერთობიდან გამომდინარე, პოლიტიკურად როგორ უნდა დავიკავოთ კორექტული პოზიცია. ამიტომ უნდა გავცეთ აქ პასუხი – ეწინააღმდეგება თუ თანხვედრაშია ეს ინიციატივა რუსეთთან, თუ საფრთხეს უქმნის მას? ამას გარდა, საინტერესოა, როგორი იქნება აშშ-ის ინტერესები. ხომ არ განმეორდება იგივე, როდესაც ჩვენს ირანთან ურთიერთობას აშშ ამუხრუჭებდა 90-იან წლებში და თუ ამერიკის შეერთებულმა შტატებმა დაინახა გარკვეული საფრთხე, შეიძლება ანალოგიურად მოიქცეს. მაგალითად, როდესაც ჩვენ ვუერთდებოდით ჩინეთის მიერ შექმნილ ახალ დიდ ბანკს, აზიის საერთაშორისო საინვესტიციო ბანკს, რომელიც თითქოს ახალი მსოფლიო ბანკის ალტერნატივად ჩაიფიქრა ჩინეთმა, აშშ-ში მე მითხრეს პირად საუბარში, ფრთხილად იყავითო. ჩვენ, როგორც პატარა ქვეყანას, მაქსიმალურად დივერსიფიცირებული უნდა გვქონდეს საგარეო ურთიერთობები. ამიტომ მართალია, დიდი ვაჭრობის საექსპორტო პოტენციალი ჩვენ არ გვაქვს, მაგრამ ჩემი აზრით, ჩინეთთან თავისუფალი ვაჭრობის ხელშეკრულებაც შეიძლება გამოგვადგეს, თუ ჩვენი ეკონომიკა ამისთვის მზად იქნება, ისევე როგორც შეგვიძლია გამოვიყენოთ ევროკავშირთან თავისუფალი ვაჭრობის ხელშეკრულება, რომელსაც დღეს, ალბათ, 1%-ითაც ვერ ვიყენებთ. მართალია, ვამბობთ, რომ აუცილებლად უნდა მივაღწიოთ აშშ-თან თავისუფალი ვაჭრობის შესახებ ხელშეკრულების გაფორმებას, მაგრამ საკითხავია რას შევიტანთ იქ?

რეფორმები, რომელიც ჩვენ გვჭირდება, დიდ დროს მოითხოვს, პოლიტიკურად რისკიანია და ძვირადღირებული, ამიტომ სანამ მზად არ ვიქნებით, ამ პოტენციალს ბოლომდე ვერ გამოვიყენებთ. ასე რომ, ზემოაღნიშნულმა დისკუსიამ კიდევ უფრო მეტი შეკითხვები დასვა, ვიდრე პასუხები გასცა ადრე არსებულ შეკითხვებს. ალბათ კიდევ გარკვეული დრო არის საჭირო, რათა გაირკვეს, უწერია თუ არა ქმედუნარიანობა ამ პროექტს და შემდეგ უფრო მეტად შეგვეძლება საუბარი, რა ეტაპზე როგორ მივიღოთ ჩვენთვის სასურველი შედეგი.

თუ ყველა უარყოფით ვარაუდს გვერდზე გადავდებთ, ეს ყველაფერი ინფრასტრუქტურული სისტემების ურთიერთკავშირს შეუწყობს ხელს. თუნდაც საინფორმაციო ტექნოლოგიები განვითარდება, უფრო მეტად ითანამშრომლებენ ეს ქვეყნები. ტურიზმმაც კი შეიძლება იხეიროს. მაგალითად, ახლახანს გაეროში ტურიზმის საერთაშორისო ორგანიზაციის ხელმძღვანელი ქართველი დიპლომატი გახდა. ტურიზმის საერთაშორისო ორგანიზაციას აქვს ე.წ. აბრეშუმის გზის პროგრამა და, ჩვენი თანამშრომლობის შემთხვევაში, შეიძლება ამ პროექტს ტურისტული კომპონენტიც დაემატოს.

ჩვენნაირ პატარა ქვეყანას სარგებლის მიღება შეუძლია სწორი უცხოური ივესტიციებით, ისევ და ისევ თუ სხვები არ დაგვამუხრუჭებენ და არ ჩავთვლით, რომ ის საინვესტიციო პირობები, რასაც ისინი გვთავაზობენ, ჩვენს პრინციპებს ეწინააღმდეგება.

ჩვენთან უცნაური ამბავი ხდება. ამდენი ხანია, რაც დამოუკიდებელი ქვეყანაა საქართველო და ერთი სერიოზული კვლევითი პროგრამა და ცენტრი არ არსებობს ან რუსეთთან, ან ჩინეთთან დაკავშირებით. არადა ეს მრავალასპექტიანი საკითხია, რომელსაც შეიძლება ჰქონდეს გარდამქმნელი გავლენა. ამ ყველაფერს კი საფუძვლიანი კვლევა სჭირდება. ინტერესი არსებობს, მაგრამ არ არის შესაბამისი რესურსი კონკრეტული კვლევების ჩატარების და სხვათა შორის, დონორებსაც არ აქვთ მისი მნიშვნელობა გაცნობიერებული, რათა ეს პრიორიტეტული მიმართულება დააფინანსონ, მაშინ როდესაც ათას სისულელეს აფინანსებენ. არადა, ბევრი დინტერსდებოდა ამ საკითხის კვლევით.